Գնում ենք Նովռուզը նշելու

Մարտի 18-ին ճամփորդեցինք դեպի Աշտարակ ութերորդ, իններորդ և տասներորդ դասարանի սովորողների խմբով։ Այս ճամփորդությունը մյուս ճամփորդություններից տարբերվում էր նրանով, որ խմբրի անդամներն էին պարսկերենի ընտրությամբ գործունեության խմբի գրեթե բոլոր անդամները և կրթահամալիրի պարսկահայ սովորողները։ Խմբի անդամներից արդեն պարզ է դառնում, թե որն էր մեր ճամփորդության նպատակը։ Մենք ոչ միայն գնացել էինք քայլելու Արագածոտնի մարզի գյուղերով և վանական համալիրներուվ, այլ նաև մասնակից դառնալու Կարբի գյուղի Վ․ Թեքեյանի անվան միջնակարգ դպրոցում Նովռուզի միջոցառմանը։
Մեր կանգառներն էին Օհանավանի Հովհաննավանքը, Կարբի գյուղի դպրոցը և Մուղնու սուրբ Գևորգ եկեղեցին։ Առաջինը կանգ առանք Քասախ գետի կիրճի աջ եզրին տեղակայված Հովհաննավանքում, այնտեղ ընկեր Ազնիվը պատմեց վանքի մասին, հետաքրքիր քննարկում ունեցանք։ Վանքը կառուցվել է 4-13-րդ դարերում։ Եվ հետաքրքիրն այն էր, որ Հովհաննավանքը հայ գրչության նշանավոր կենտրոն է եղել, ունեցել հարուստ մատենադարան։
Օհանավանի սառը և թարմ օդը վայելելուց հետո գնացինք Կարբիի Վ․ Թեքեյանի անվան դպրոց։ Այնտեղ մեզ շատ ջերմ դիմավորեցին։ Թեև առաջին անգամ էինք դպրոցում, բայց այնպիսի տպավորություն էր կարծես հին ծանոթներ լինեինք և այնքան ուրախ էինք միմյանց տեսնելու կապակցությամբ։ Բայց այստեղ կարևոր է մեկ յալ բան․ երբ սկսվեց Նովռուզի միջոցառումը, ինձ պարուրեց այն միտքը, թե ինչքան լավ եմ տիրապետում պարսկերենին։ Հիմա ասեմ, թե ինչու։ Միջոցառումը պարսկերենով էր, իսկ մենք այն հասկանում էինք։ Դրանից ավելի տարօրինակ և հաճելի զգացողություն չէի ունեցել։ Դպրոցի պարսկերեն սովորողները շատ հետաքրքիր միջոցառում էին կազմակերպել։ Շատ լավ ելույթ ունեցան, հետաքրքիր էր դիտել մեզնից փոքր տարիքով երեխաների համերգը, ովքեր նույնպես պարսկերեն էին անցնում։ Վերջում մեզ էլ հերթ հասավ ելույթ ունենալու։ Մենք պարսկերենով ներկայացրինք Նովռուզը և պարեցինք իրանահայերի Թաշկիւնակներով պարը։ Կարծում եմ բոլորը հավանեցին մեր ելույթը։ Այնտեղ էին գտնվում նաև Երևանում Իրանի մշակույթի կենտրոնի նորանշանակ խորհրդական պարոն Թաբաթաբային։ Միջոցառումից հետո նստեցինք ու քննարկեցինք մեր դպրոցների լավ կողմերը, առավելությունները, հետաքրքիր զրույց ունեցանք Կարբիի դպրոցի ուսուցիչների հետ։ Նրանք էլ պատրաստակամություն հայտնեցին այցելել մեր դպրոց և իրագործել համատեղ հետաքրքիր նախագծեր։
Դպրոցում շրջայցից հետո և մեր զրույցից բավականություն ստացած գնացինք Մուղնիի սուրբ Գևորգ եկեղեցի Կարբի դպրոցի ուսուցիչների ուղեկցությամբ։ Հետաքրքիր օր ունենալուց հետո վերադարձանք դպրոց։ Օրը շատ բարեհաջող, հաճելի և ընկերական միջավայրում էր։

Գնում ենք Աշտարակ

Արագածոտնի մարզ, մարզի կարգավիճակ ունեցող վարչատարածքային միավոր Հայաստանում։ Մարզի աշխարհագրական դիրքի կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ գտնվում է մայրաքաղաք Երևանի և Հայաստանի ամենաբարձր լեռնագագաթի՝ Արագածի միջև։ Կիսաօղակաձև գոտևորելով Արագած լեռնազանգվածը՝ մարզի տարածքը արևմուտքում ձգվում է մինչև Թուրքիայի հետ պետական սահմանը։ Մարզկենտրոնը Աշտարակ քաղաքն է։Արագածոտնի մարզն զբաղեցնում է Արարատյան ֆիզիկա-աշխարհագրական շրջանի հյուսիսարևմտյան մասը (950 մետրից մինչև 4090 մ բացարձակ բարձրությունները)։ Հարավում լեռնալանջերը ձուլում են Արարատյան դաշտին, հյուսիսում ձգվում են մինչև Արագածի լեռնագագաթը։

Մուղնի, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում։ Հեռավորությունը Աշտարակից՝ 2 կմ հյուսիս, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1260 մ։ Մուղնին նաև ճանաչված է եղել որպես Մղոն, Մոգնի, Մողան, Մողնի, Մուխնի, և Մուղնա գյուղ[1]։Բնակչությունը զբաղվում է այգեգործությամբ և պտղաբուծությամբ։ Գյուղի հյուսիս արևելյան կողմում է գտնվում XVII դարի «Կարբո ծով» ջրամբարը, իսկ հարավային մասում՝ սբ. Գևորգ (1664-1669 թթ.) եկեղեցին և Մուղնու վանական համալիրը (XIV-XVII դդ.)։

Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի, Հայ առաքելական եկեղեցի, որը գտնվում է Հայաստանի ՀանրապետությանԱրագածոտնի մարզի Աշտարակի տարածաշրջանի Ագարակ գյուղ հյուսիսարևելյան մասում։ Եկեղեցին կառուցվել է 5-րդ դարում, իսկ գավիթը՝ ներկայումս ամբողջովին քանդված, 13-րդ դարում[3]։ Եկեղեցին կամարածածկ, ուղղանկյուն հատակագծով և կիսաշրջանաձև աբսիդով մի կառույց է:

Հունվարյան ճամբարի հաշվետվություն

Ավարտվեց հունվարյան ուսումնական ճամբարը, երկրորդ ուսումնական շրջանը։ Հունվարյան ճամբարը ինձ համար մի բան է, որի ընթացքում ստանում եմ համ հաճույք համ գիտելիք համ էլ նոր հետաքրքրություններ։ Այս Հունվարյան ճամբարում ես ընտրել եմ իրանագետների ճոկատը։ Հունվարյան ճամբարի երկու շաբաթներում իրականացրել ենք հետաքրքիր նախագծեր, ունենք նախագծեր որոնք դեռ ընթացքի մեջ են, դրանցից մեկն է <<Հայ-իրանական գրականություն>> նախագիծը։ Իրականացրած նախագծերից մեկն է հանդիպումը Իրանագետ` Վարդան Վոսկանյանի հետ, իմ պատումի հղումը և նախագծի հղումը։ Ճամբարի ընթացքում խոսել ենք հետաքրքիր թեմաների շուրջ և կատարել հետազոտական աշխատանքներ։ Խոսել ենք Իրանում գտնվող հայկական եկեղեցիների մասին։ Խոսել ենք պարսիկ հայտնի գրող՜ Օմար Խայամի մասին, նրա քառյակների մասին։ Ճամբարի առաջին շաբաթում նաև մասնակցել եմ Տիար Բլեյանի քայլքին՝ գեղատեսիլ Աշտարակով։ Շատ տպավորված եմ քայքից։ Ահա իմ լուսաբանման հղումը։ Ճամբարի ընթացքում մասնակցեցի մի շարք հետաքրքիր նախագծերի, բայց ամենից շատ ինձ դուր եկավ Հայ-Իրանական գրականություն նախագիծը։ Շատ լավ ելույթ ունեցանք, ֆոտո պատումի հղումը կարող եք տեսնել այստեղ։ Մինչ ներկայացումը ամսի 26-ին գնացինք սահադաշտ։ Հետաքրքիր օր էր, մի լավ սահեցինք, ընկանք և հետ վերադարձանք դպրոց։ Ահա ֆոտոշարք մեր սահադաշտի արկածներից։ Ահա այսպիսի հետաքրքիր և ուսումնական ճամբարային հաշվետվություն։

Հանդիպում իրանագետ` Վարդան Վոսկանյանի հետ

Հունվարի 22-ին տեղի ունեցավ հանդիպում իրանագետ Վարդան Վոսկանյանի հետ։ Հանդիպման ընթացքում խոսեցինք տարբեր թեմաներից, քաղաքականությունից, Իրանի և մի շարք երկրների հարաբերությունների մասին։ Հանդիպման մասնակիցները մի շարք Հետաքրքիր հարցեր տվեցին, իսկ Պարոն Վոսկանյանը շատ գրագետ և սպառիչ պատասխաններ տվեց։ Հետաքրքիր և ուսուցողական հանդիպում էր։ Կարծում եմ հանդիպումը շատերի կյանքում մեծ դեր խաղաց, ինչպես իմ կյանքում։ Հանդիպումը տևեց 1 ու կես ժամ, բայց այնպիսի տպավորություն էր, որ կարծես 1000 տարվա պատմության միջով անցնելուց լինեինք։ Հանդիպումը շատ լավ գիտելիքներ տվեց, որոնք պետք կգան ապագայում և ինչու՞ չէ նաև ներկայում։ Բազմաթիվ հանդիպումների եմ մասնակցել, սակայն ոչ բոլորից եմ օգուտ քաղել, սակայն սա այն հանդիպումներից էր, որից շատ բաներ քաղեցի, որոնցով առաջնորդվելու եմ կյանքում։ Շատ ոգևորված եմ հանդիպումից։

Իրանի հայկական եկեղեցիները

Թեհրանի թեմ, Թեհրանի թեմը կազմավորվել է 1944 թվականին։ Առաջնորդանիստը Թեհրանի Սուրբ Սարգիս եկեղեցին (1973 թվականից)։ Ընդգրկում է Իրանի մայրաքաղաք Թեհրանն իր շրջակայքով, Էրաքը, Համադանը, Մաշհադը, Գորգանը, Ռաշթը, Սարին, Բանդարե Անզալին, Ղազվինը։ Մինչև 1958 թվականը իրանահայ մյուս թեմերի նման ենթարկվել է Մայր աթոռ Սուրբ էջմիածնին, այնուհետև անցել Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության ենթակայության տակ։ 1795 թվականին թեհրանահայերը հիմնել են Սուրբ Գևորգ մատուռը (1882 թվականից՝ Թեհրանի սուրբ Գևորգ եկեղեցի)։ 1798 թվականին, երբ Իրանի տարբեր շրջաններից տասնյակ հայ ընտանիքներ բնակեցվել են Թեհրանում, անհրաժեշտություն է դարձել նոր եկեղեցու կառուցումը։ 1808 թվականին կառուցվել է Սուրբ Թադեոս-Բարդուդիմեոս եկեղեցին։ 1927 թվականին հիմնվել է Թեհրանի հայ կանանց եկեղեցասեր միությունը։ 1938-1945 թվականներին կառուցվել է Թեհրանի սուրբ Աստվածածին եկեղեցին (1944-1973 թվականներին՝ առաջնորդանիստ)։

Օմար Խայամ․ քառյակներ գինու մասին

Վաղն ի՞նչ կտա, բայց ո՞վ գիտե և ճշմարիտն ո՞վ կասի,
Գինի տուր ինձ, ուրախանանք այս լուսնի տակ, իմ լուսին,
Շատ գիշերներ դեռ կշողա նա երկնքում այսպես ջինջ,
Բայց չի գտնի մեզ այս կյանքում ու չի հիշի մեր մասին։

«»«»«»

Ես եմ, գինին, նվագածուն եւ խուլ անկյունն այս գինետան,
Ո’չ ահ ունեմ դատաստանի եւ ո’չ էլ հույս ողորմության,
Սիրտս ու հոգիս ողողել եմ մրուրի մեջ կարմիր գինու,
Օ՜, ազատ եմ հող ու ջրից, հուր ու քամուց ես հավիտյան:

«»«»«»

Բախտիդ տունկը երբ փթթել է այսօր այսպես ճոխ ու փարթամ,
Գավդ ինչու՞ է գինուց դատարկ, միտքդ ինչու՞՛ է այդպես տարտամ.
Գինի խմիր, ժամանակն է անագորույն քո թշնամին,
Ոչ մի գնով ետ չես բերի օրերն անցնող ջահելության:

«»«»«»

Վեր կաց, սաղի, ազատիր ինձ այս ցավից.
Սիրտս հանիր այս աշխարհի գրավից,
Բեր մի սափոր գինի խմենք միասին,
Քանի սափոր դեռ չեն շինել մեր կավից:

«»«»«»

Անցած օրը ետ կանչելդ իզուր ջանք է, սիրելիս,
Վաղվա մասին անրջելդ լոկ պատրանք է, սիրելիս,
Այս վայրկյանը մի կորցրու առանց գինի, առանց սէր,
Քեզ մնացած բաժին կյանքի գինր թանկ է, սիրելիս:

Օմար Խայամ

Օմար Խայամը ծնվել է մայիսի 18, 1048 թվականին։ Ծնվել է Իրանի Խորասան նահանգի Նիշապուր քաղաքում։ Համաձայն անվան Խայամ (خیام) մասնիկի, որը նշանակում է վրանագործ, կարելի է ենթադրություններ կատարել նրա հոր մասնագիտության վերաբերյալ։ Հայտնի է նաև որ ունեցել է կրտսեր քույր Աիշա անունով։ Մանկությունն անցկացրել է հյուսիսային Աֆղանստանի Բալխ գյուղում, որտեղ ուսանել է ժամանակի նշանավոր իմաստուն՝ Մուհամմադ Մանսուրու մոտ։ Հետագայում շարունակել է ուսանել Մովաֆաք ալ Նիշապուրու մոտ, ով հայտնի էր, որպես Խորասանի լավագույն դասախոս։ 8 տարեկանում գիտեր Ղուրանը, 12 տարեկանում դառնում է Նիշապուրի մադրասի աշակերտ։

Օմար Խայամը պարսիկ գիտնական, մաթեմատիկոս, փիլիսոփա, աստղագետ, բժիշկ և բանաստեղծ է։ Գրել է նաև երկեր մեխանիկայի, աշխարհագրության և երաժշտության վերաբերյալ։ Խայամը լայն հանրությանը հայտնի է առաջին հերթին իր քառյակ՝ «ռուբաիներով»։ Խայամը, որ միայն այդ ժանրում է ստեղծագործել, հասցրել է այն իր զարգացման գագաթնակետին և մտել համաշխարհային գրականության մեջ որպես քառյակի անգերազանցելի վարպետ[5]։ Հայտնի չէ, թե նրան վերագրվող 400 քառյակից որոնք են ստուգապես իրենը։ Խայամը նաև նախորդների համեմատ նոր և ճշգրիտ տոմարի հեղինակ է, որն Իրանում օգտագործվում է առ այսօր։

Պարսկերեն

Սանիան և Նիքիթան բարձրահասակ են: Նրանց հասակը 90 սանտիմետր է: Սանիան մի փոքր գեր է, նրա քաշը 90 կիլոգրամ է, բայց Նիքիթան նիհար է: Նրանց մազերն ու աչքերը շագանակագույն են: Սանիայի և Նիքիթայի սենյակը մեծ է, սակայն պատուհանը փոքր է:

Ալին նիհար է: Նա քիչ է ուտում, սակայն Մոհամադը գեր է, նա շատ ճաշ է ուտում:

Նրա քաշը ծանր է, բայց նրա տղայի քաշը թեթև է:

Նադերը երկու սանտիմետր է: Նա ցածրահասակ է, սակայն Համեդը ութ սանտիմետր է: Նա բարձրահասակ է:

Փինգ – փոնգի գնդակը թեթև է, սակայն բասկետբոլի գնդակը ծանր է:

Զրույց-քննարկում պարսկահայ սովորողների հետ

Այսօր Ավագ դպրոցում տեղի ունեցավ ընտրության գործունեության առաջին դասը` պարսկերենը։ Դասն անցավ շատ հետաքրքիր, մեր նորեկ ընկերներին մի քանի հաճախ գործածվող բառեր, առօրյա խոսակցական տերմիններ սովորեցրինք, վերհիշեցինք մեր անցած բառապաշարը, խոսեցինք տարբեր թեմաներից, իսկ մեր պարսկահայ ընկեր Ալենը, ով այսօր հյուր էր մեր խմբում, պատմեց Սպիտակի հեղափոխության, Իսլամական հեղափոխության մասին։ Պատմեց, թե ինչպիսին է եղել Իրանը հնում և ինչպիսին է այսօր։ Իսկ Շահեն և Դավիթ Իսպիրյանները, ում մայրիկը պարսկահայ է, պատմեցին իրանական կենցաղի, ուտեստների մասին։
Մենք նորեկ սովորողներին ներկայացրինք մեր հաջողված նախագծերը, խոսեցինք մեր գործընկերների մասին, պատմեցինք համագործակցային նախագծերի մասին։

Սաադի. «Գոլեսթան». հեքիաթներ

Սաադի. «Գոլեսթան». հեքիաթներ

Մի թագավոր, լսել եմ, մի գերու մահվան դատավճիռ արձակեց: Խեղճ մահապարտը հուսահատությունից սկսեց թագավորին հայհոյել ու անվայել խոսքեր ասաց.
Նա, ով կյանքից իր ձեռքերը լվանա,
Ինչ որ սրտի մեջ ունենա, կասի նա:
Միշտ էլ երկար է լեզուն հուսահատի բերանում,
Շատերի հետ կռվող կատվի պես առաջ ինքն է խոյանում:

Թագավորը հարցրեց, թե ինչ է ասում: Բարեմիտ վեզիրներից մեկն ասաց.
-Զայրույթը կուլ տվողները ներողամիտներն են մարդկանցից:
Թագավորը խղճաց նրան և իր դատավճռից հետ կանգնեց: Մի ուրիշ վերզիր, որ առաջինի ախոյանն էր, ասաց.
-Մեր սերնդի պաշտոնյաներին վայել չէ արքաների ներկայությամբ ճշմարտությունից զատ այլ բան ասել. այս անպիտանը հայհոյեց թագավորին և անվայել խոսքեր ասաց.
Այս ճշմարտության վրա թագավորը դեմքը խոժոռեց և ասաց.
– Ինձ համար նրա սուտն ավելի հաճելի էր այն ճշմարտությունից, որ դու ասացիր, որովհետև այն սուտը դեպի բարությունն էր տանում, իսկ այս ճշմարտության հիմքը չարությունն է. իմաստուններն ասել են. «Լավ է սուտն այն, որ բարի գործ է անում, քան այն ճիշտը, որ չարիք է սերմանում»:

***
Թագավորներից մեկը պարսիկ սպասավորներից մեկի հետ նավ էր նստել: Սպասավորը, որ կյանքում երբեք նավ չէր տեսել, սկսեց լալ ու աղաղակ բարձրացնել, և մարմինը դող ընկավ. որքան փայփայեցին, հանգստացրին, նա չխաղաղվեց: Թագավորի տրամադրությունը փչացավ, բայց որևէ ճար գտնել չկարողացան: Նավում մի գիտուն մարդ կար, նա ասաց.
-Եթե հրամայես, ես նրան կհանգստացնեմ:
-Դա քո կողմից շնորհ և սիրալիրություն կլինի,- պատասխանեց թագավորը:
Այն ժամանակ նա հրամայեց պատանուն ծովը նետել, և երբ սպասավորը մի քանի կում ջուր կուլ տվեց, բռնեցին նրա մազերից և մոտեցրին նավին:
Պատանին երկու ձեռքերով կախվեց նավի եզրերից և երբ բարձրացավ, քաշվեց մի անկյուն և հանգստացավ: Թագավորը հավանեց գիտունի կարգադրությունը և հարցրեց, թե ինչումն է գաղտնիքը: Գիտունը պատասխանեց.
-Պատանին սկզբում խեղդվելու վտանգը չէր ճաշակել և նավի ապահովության արժեքը չգիտեր, ինչպես առողջությունը գնահատվում է, երբ մարդուն մի ծանր հիվանդություն է պատահում:

***
Հորմոզին (պարսիկ արքա) հարցրին.
-Հորդ վեզիրներից ի՞նչ հանցանք նկատեցիր, որ հրամայեցիր նրանց բանտարկել:
-Ձերբակալման արժանի որևէ բան չեմ նկատել,- պատասխանեց նա,- սակայն տեսա, որ անսահմանորեն վախենում են ինձանից և իմ հավաստիացումներին լիակատար վստահություն չունեն: Վախեցա, որ իրենց վտանգված կարծելով՝ ինձ կսպանեն. ուստի իմաստունների խորհրդին հետևեցի, որ ասել են.

Ով քեզանից վախենում է, զգուշացիր, ո՛վ գիտուն,
Թեկուզ նման հարյուրի դեմ ուժ ունենաս աննկուն,
Վախից է, որ օձը հովվի ոտքն է կծում խայթոցով,
Որ հովիվը չջախջախի գլուխը մի հարվածով:

***
Հովազին հարցրին.
-Ինչպե՞ս եղավ, որ դու առյուծի հետ բարեկամացար:
-Նրա որսի ավելցուկն եմ ուտում,- պատասխանեց նա,- միաժամանակ նրա հովանու տակ ապահով եմ ապրում և զերծ եմ թշնամիների հարձակումներից:
-Եթե այդքան լավ բարեկամ ես նրան և վայելում ես նրա շնորհը, ինչո՞ւ ապա մոտիկ չես գնում, որ քեզ իր բարեկամների շարքը դասի և իր մոտիկ ծառաներից մեկը համարի:
-Նրա կատաղությունից ապահով չեմ,- պատասխանեց հովազը:
Գաբրը (անհավատ) որքան կրակ վառի, պաշտի նրան շատ տարի,
Թե մի րոպե մեջը ընկնի, կրակն իսկույն կվառի:

***
Գողն ասաց մուրացկանին.
-Չե՞ս ամաչում, որ մի չնչին արծաթի համար ձեռք ես երկարում ամեն մի գծուծի:
Մուրացկանն ասաց.
-Ձեռքը երկարել և մի չնչին գումարն ուզե՞լն է անհարմար,
Թե՞ այն կտրելը գողացած արծաթի մի դանգի համար:

***
Մի խելոք և ուշիմ երիտասարդ, որն աչքի էր ընկնում իր բարձր հատկություններով, չափից շատ երկչոտ էր ու ամոթխած: Իմաստուն մարդկանց շրջանում փակում էր բերանը և չէր մասնակցում զրույցներին:
Հայրը մի անգամ ասաց նրան.
-Որդի՛ս, ինչո՞ւ դու էլ քո իմացածից մի բան չես ասում:
-Վախենում եմ՝ չիմացածս բաներից հարցնեն, և ես ամոթալի մնամ,- պատասխանեց որդին:

Լսե՞լ ես, որ մի իմաստուն սուֆի իր տան մոտ նստած,
Իր կոշիկի կրունկները մեխելով էր զբաղված.
Ու անցորդ մի զինվորական մոտեցավ, թե՝ պատրաստվիր,
Մեխել գիտես, արի գնանք գոմը և իմ ձին պայտիր:
Քանի դեռ խոսք չես արել, ոչ ոք քեզ հետ գործ չունի,
Հենց խոսեցիր, ասածներդ ապացույցի պետք ունին:

***
Երիտասարդ տարիքում, վստահ իմ ուժերին, ամբողջ ցերեկն անվերջ վազեցի և գիշերը հոգնած ու ջարդված՝ մի բլուրի տակ պառկեցի: Մի թույլ ծերունի, որ քարավանի հետևից էր գալիս, ասաց ինձ.
-Ի՞նչ ես պառկել, այստեղ քնելու տեղ չի:
-Ինչպե՞ս քայլեմ,- ասացի ես,- ոտքերս չեն շարժվում:
-Մի՞թե չես լսել այն առածը,- ասաց ծերունին,- որ գնալ ու հանգստանալն ավելի լավ է, քան վազելը ու հոգնելը:

Ո՛վ մարդ, որ միշտ ձգտում ունես շուտ հասնելու օթևան,
Լսիր դու ինձ ու սովորիր համբերություն անպայման,
Արաբական ձին հազիվ թե երկու կայան սլանա,
Մինչդեռ ուղտը գիշեր-ցերեկ հանդարտ քայլով կգնա: