Կենսաբանություն

Կենդանի օրգանիզների միջև փոխհարաբերությունները և փոխազդեցությունները, նրանց ազդեցությունը գոյության պայմանների վրա իրենցից ներկայացնում են կենսածին գործոնների ամբողջություն։

Կենսաբանորեն առանձնացվում են կենդանի օրգանիզմների և վիրուսների միջև փոխհարաբերությունների հետևյալ տեսակները՝

  • + Դրական, երբ փոխհարաբերությունների մեջ գտնվող տեսակներից մեկը ստանում է օգուտ՝ մյուս տեսակի հաշվին:
  •  Բացասական, երբ փոխհարաբերությունների մեջ գտնվող տեսակներից մեկը ստանում է վնաս՝ մյուս տեսակի հաշվին:
  • 0 Չեզոք, երբ փոխհարաբերությունների մեջ գտնվող տեսակներից ոչ մեկ օգուտ կամ վնաս չի ստանում՝ մնալով սկզբնական կարգավիճակում:

Երկու օրգանիզմների միջև փոխհարաբերությունների փոխօգտակար, փոխշահավետ հարաբերությունը կոչվում է սիմբիոզ կամ համակեցություն (++):

Սննդի արդյունաբերություն

Մինչև 1920 թվականը Հայաստանում գործել են սննդի արդյունաբերության հումքի վերամշակման 20 համեմատաբար խոշոր և մի քանի հարյուր տնայնագործ, ձեռնարկություններ։ Առավել զարգացած էր գինու-կոնյակի ճյուղը, որտեղ գերակշռել է ռուս, կապիտալը։ Արտադրվել է նաև պանիր (1913 թվականին՝ 700 տ), պահածո (1,2 միլիոն պայման. տուփ), գարեջուր (5410 հլ), օճառ (367 տ), զտված բրինձ (1305 տ) և այլն։ 1929-1940 թվականներին շահագործման են հանձնվել Արզնիի հանքային ջրերի շշալցման, Երևանի պահածոների, Այգեհովտի ֆերմենտացման գործարանները, Երևանի և Գյումրիի մսի կոմբինատները, Երևանի ծխախոտի ու հրուշակեղենի-մակարոնի ֆաբրիկաները։ 1913 թվականի համեմատությամբ՝ 1940 թվականին սննդի արդյունաբերության արտադրանքի ծավալն աճել է 8 անգամ։ 1941-1945 թվականներին ձեռնարկությունները մթերք են արտադրել բանակի համար։ Արտադրանքի ընդհանուր ծավալը կրճատվել է 30 %-ով։ Միաժամանակ շարունակվել է Աշտարակի ու Կոտայքի գինու, Արմավիրի պահածոների, Սպիտակի շաքարի, Արզնիի ապակե տարաների գործարանների և այլ օբյեկտների շինարարությունները։ 1946-1960 թվականներին վերականգնվել է արտադրության 1940 թվականի մակարդակը։ Կառուցվել են Երևանի կոնյակի, մարգարինի, գարեջրի, Փարաքարի գինու, Սպիտակի կիտրոնաթթվի գործարանները, Գյումրիի հրուշակեղենի ֆաբրիկան, տարբեր շրջաններում ՝ պանրագործարաններ և այլն, միաժամանակ վերակառուցվել և ընդլայնվել են հին ձեռնարկությունները։

ԽՍՀՄ-ի փլուզման նախաշեմին ճյուղը միավորել է 200-ից ավելի ձեռնարկություններ (18 ենթաճյուղ) և տվել ՀՀ արդյունաբերության համախառն արտադրանքի ընդհանուր ծավալի 18,8 %-ը (1990)։ 1995 թվականից սննդի արդյունաբերությունը ՀՀ արդյունաբերության առաջատար ճյուղերից է, որին բաժին է ընկնում համախառն արդյունաբերական արտադրանքի 37 %-ը։ Ճյուղը միավորում է գինու-կոնյակի, հանքային ջրերի, ալրաղաց, կաթնամթերքի, մրգի և բանջարեղենի, պահածոների, ծխախոտի, մսամթերքի, ձկնեղենի արտադրության հարյուրավոր խոշոր, միջին ու մանր ձեռնարկություններ։

Արդյունաբերության գինեգործությունը Հայաստանում սկզբնավորվել է 20-րդ դարի 2-րդ կեսին։ Ներկայումս հանրապետության գինու-կոնյակի արդյունաբերությունը միավորում է գինենյութի, գինիների, օղու և կոնյակի արտադրության մի քանի տասնյակ ձեռնարկություններ։ Հայտնի են տարբեր մակնիշների կոնյակները, սովորական ու թնդեցված գինիները, շամպայն գինին, օղու տարբեր տեսակներ և ալկոհոլային այլ խմիչքներ։ Հայաստանի կոնյակներն ու գինիները միջազգային համտեսներում և ցուցահանդեսներում նվաճել են բազմաթիվ ոսկե ու արծաթե մեդալներ։ Արտադրվող գինիների ու կոնյակների, ինչպես նաև մրգի ու բանջարեղենի պահածոների, հանքային ջրերի, պանրի տեսակների մեծ մասն արտահանվում է։

Սննդի արդյունաբերությունը ՀՀ – ի համար ունի ավելի քան մեծ ու շատ կարևոր դեր: Եթե Հայաստանը չունենար իր սննդի ստեղծման հնարավորությունները, և ՀՀ – ում սնունդ լիներ միայն ներկրումով, ապա դրա հետևանքները կարող էին շատ ծանր լինել: Սննդի արդյունաբերությունը փոխկապակցված է տնտեսության մյուս ճյուղերի հետ ևս: Օրինակ, սննդի արդյունաբերությունը սերտորեն փոխկապակցված է տրանսպորտի, սպասարկման ոլորտի հետ: Սննդի արդյունաբերության զարգացման հեռանկար, ՀՀ – ն, միանշանակ ունի: Դրա զարգացումնը սերտորեն կապված և կախված է գյուղատնտեսության և մեքենաշինության հետ:

Գոյության կռիվ

Գոյության կռիվ

«Գոյության կռիվ» նշանակում է բարդ և բազմազան հարաբերություններ տեսակի ներսում առանձնյակների միջև, տարբեր տեսակների առանձնյակների միջև, ինչպես նաև առանձնյակների և անօրգանական աշխարհի միջև։

Դարվինը գտնում էր, որ գոյության կռիվը ոչ թե առանձին էվոլյուցիոն գործոն է, այլ նախադրյալ է բնական ընտրության համար։ Բոլոր կենդանի օրգանիզմները տալիս են բազմաքանակ սերունդ, սակայն բնության մեջ օրգանիզմների անկառավարելի աճ երբեք չի դիտվում։ Գոյություն ունեն օրգանիզմների թվաքանակը կարգավորող և սահմանափակող բազմաթիվ գործոններ։ Դրանցից են՝ բնակլիմայական պայմանները, գոյության կռիվը՝ ինչպես տեսակի ներսում, այնպես էլ տարբեր տեսակների միջև։

Դարվինն առաջինը հասկացավ գոյության կռվի նշանակությունը էվոլյուցիայի համար։ Գոյության կռվի հիմնական պատճառը տեսակների թվաքանակի հնարավոր անսահմանափակ աճի և միջավայրի պայմանների, պաշարների միջև եղած անհամապատասխանությունն է։

Գոյության կռվի ձևերը

Դարվինը տարբերում էր գոյության կռվի երեք հիմնական ձևեր՝ ներտեսակային, միջտեսակային և կռիվ անօրգանական աշխարհի անբարենպաստ պայմանների դեմ։

Ներտեսակային գոյության կռիվ

Ներտեսակային գոյության կռիվը տեղի է ունենում նույն տեսակին պատկանող առանձնյակների միջև։ Գոյության կռվի այս ձևը ամենատարածվածն է, քանի որ նույն տեսակի առանձնյակները միջավայրի պայմանների նկատմամբ նույն պահանջներն ունեն։ Ներտեսակային գոյության կռվի օրինակ է մրցակցությունը միևնույն տեսակի առանձնյակների միջև ապրելատեղի, սննդի համար, մրցակցություն էգին տիրանալու համար։ Օրինակ, նույն տեսակին պատկանող թռչունների և կաթնասունների արուները բազմացման շրջանում պայքարի մեջ են մտնում միմյանց հետ՝ էգին տիրանալու հնարավորության համար։ Փշատերև նույնատարիք անտառում ամենաբարձր ծառերը լայն փռված սաղարթներով կլանում են արեգակի ճառագայթների հիմնական զանգվածը և արագ աճում։ Զարգացած արմատային համակարգի միջոցով ծառերը հողից վերցնում են ջուր և նրա մեջ գտնվող հանքային աղերը, հզորանում և ճնշում են մյուս ծառերի աճը՝ ընդհուպ մինչև նրանց լրիվ չորացում և անհետացում։

Տեսակի ներսում առանձնյակների թվաքանակի չափազանց մեծանալու դեպքում ներտեսակային գոյության կռիվը սրվում է, առանձնյակների պտղաբերությունը՝ ընկնում, առաջանում են համաճարակներ, արդյունքում՝ թվաքանակը փոքրանում և կարգավորվում է։ Ներտեսակային գոյության կռիվը նպաստում է տեսակների կատարելագործմանը, հարմարվածության աստիճանի բարձրացմանը այն գործոնների նկատմամբ, որոնք հարուցում են կռվի այս ձևը։

Միջտեսակային գոյության կռիվ

Միջտեսակային գոյության կռիվը տեղի է ունենում տարբեր տեսակների պոպուլյացիաների միջև։ Այն ավելի սուր է ընթանում, եթե տեսակները միևնույն ցեղին են պատկանում և միատեսակ պայմանների կարիք ունեն։ Միջտեսակային գոյության կռվի օրինակները բազմաթիվ են։ Դրանք գիշատչի և զոհի, միջատների և միջատակեր թռչունների, մշակովի բույսերի և մոլախոտերի միջև գոյություն ունեցող փոխհարաբերություններն են։

Կռիվ անօրգանական աշխարհի անբարենպաստ պայմանների դեմ

Անօրգանական աշխարհի անբարենպաստ պայմանների դեմ ընթացող գոյության կռվին Դարվինը մեծ դեր էր հատկացնում։ Այդ կռիվը նկատվում է տեսակի արեալի ցանկացած մասում՝ կապված արտաքին պայմանների փոփոխման հետ։ Դարվինը նշում էր, որ, օրինակ, Անգլիայում խիստ ձմռան պատճառով ոչնչացան թռչունների մոտ 80%-ը։ Ջերմության կամ խոնավության տատանումները լուրջ ազդեցություն են ունենում պոպուլյացիայի առանձնյակների վրա։ Ձմեռային քուն մտնող շատ կենդանիներ՝ երկկենցաղներ, սողուններ, կրծողներ, սակավաձյուն ձմռանը կարող են ցրտահարվել, ոչնչանալ։ Ձմռանը ջրում լուծված թթվածնի պակասից ջրավազաններում ոչնչանում են ձկները։ Լեռներում կլիմայական անբարենպաստ պայմանների դեպքում հանդիպում են հյուծված ծառեր և թփեր, թեև նրանց այլ բույսեր չեն ճնշել։ Անապատներում ապրող բույսերի տերևները ձևափոխվել են փշերի, արմատները երկարել և այլն։

«Հայկական լեռնաշխարհ»

Ծանոթացե՛ք հետևյալ թեմային՝ «Հայկական լեռնաշխարհ»

Պատասխանե՛ք հետևյալ հարցերին՝

Ո՞ր լեռն ունի Հայկական լեռնաշխարհի ամենաբարձր գագաթը

Հայկական լեռնաշխարհի ամենաբարձր գագաթը Արարատն է։ Կա մեծ Արարատ և փոքր Արարատ։ Մեծ Արարատը հայտնի է Մասիս անվանումով, որը 5165 մետր է։ Իսկ փորք Արարատը Սիս անունով, որն էլ ունի 3925 մ բարձրություն։

Թվե՛ք Հայկական լեռնաշխարհի մի քանի խոշոր լճեր

Հայկական լեռնաշխարհի խոշոր լճերն են Սևանա լիճը, Վանա լիճը և Կապուտանը։

Սևանա լիճը Հայկական լեռնաշխարհի ամենամեծ քաղցրահամ լիճն է, գտնվում է Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում։ Գտնվում է ծովի մակերևույթից 1916 մ բարձրության վրա, մակերեսը 1240 քառ. կմ է, խորությունը հասնում է 84 մետրի։

Հայկական լեռնաշխարհի լճերի շարքում Վանա լիճն իր մեծությամբ Կապուտանից հետո գրավում էր երկրորդ տեղը (3 674 քառ. կմ)։ Այժմ Կապուտանի ջրերը զգալիորեն քչացել են, փոքրացել է հայելին։ Վանա լիճը Մերձավոր Արևելքի՝ տարածքով ամենախոշոր լիճն է։

Կապուտանը Հայկական լեռնաշխարհի, ինչպես նաև ողջ Մերձավոր Արևելքի 3 խոշոր լճերից ամենամեծն էր մինչև 20-րդ դարի վերջը։ Հայտնի է նաև Ուրմիո լիճ անունով։ Լճի երկարությունը 140 կմ է, մակերեսը՝ մոտ 5800 կմ², խորությունը՝ մինչև 15 մ, ավազանը՝ մոտ 50000 կմ²։ Գտնվում է տեկտոնական իջվածքում, 1275 մ բարձրության վրա։

Ո՞ր գետն է այլ կերպ անվանվում «Մայր գետ»

Արաքս գետին այլ կերպ անվանում են «Մայր գետ», նրան նաև անվանում են Երասխ և կամուրջներ չհանդուրժող գետ։

Թվե՛ք Հայկական լեռնաշխարհի մի քանի խոշոր գետեր

Հայկական լեռնաշխարհի խոշոր գետերից են՝ Արաքսը (1072 կմ), Եփրատը (3065 կմ), Տիգրիսը (1900 կմ), Կուրը (1364 կմ):

Դասարանական աշխատանքի թեմա՝

« Հայկական լեռնաշխարհ»։ Թեման կարող եք գտնել Հայոց պատմության 6-րդ դասարանի դասագրքում

Homework. թարգմանություն

Թարգմանված տեքստի հղումը․

20-րդ դարի սկզբին նոր քաղաքը սկսեց զարգանալ հարթ տարածության վրա, հարավային Կալիֆորնիայում՝ ծովի մոտ։ Նրա անունն էր Լոս Անջելես՝ իսպանական հին վանքի անուն, որը երկար տարիներ գտնվել է այնտեղ։
Այդ ժամանակ ծնվեց նոր ճյուղ, արդյունաբերություն, դա էր կինոարդյունաբերությունը։ Ամերիկայում դրանք շարժանկարներ էին, բայց շուտով այն վերափոխվեց և կոչվեց <<ֆիլմ>>։

Ամերիկայի կինոարդյունաբերությունը սկսվեց Նյու Յորքում, բայց 1910 թ.֊ին կինոռեժիսորները տեղափոխվեցին Լոս Անջելես։ Նյու Յորքում ամեն ինչ շատ թանկ էր՝ աշխատողները, տարածքը, հարկերը։ Դրանից ավելի վատ այն էր, որ դժվար էր ֆիլմ նկարել ձմռանը, քանի որ շատ ցուրտ էր։ Համեմատաբար, Լոս Անջելեսի տարածաշրջանը լիքն էր առավելություններով։ Կալիֆորնիայում նրանք կարող էին ամբողջ տարի ֆիլմ նկարել և ամեն ինչ ավելի էժան էր։ Մասնավորապես շատ էին տարածքները վաճառքի համար։ Եվ կինոստեղծողները Լոս Անջելեսից մի քանի մղոն այն կողմ գտան այն ինչ իրենց անհրաժեշտ էր, և քիչ ժամանակ անց այդ տարածքում՝ Հոլիվուդում, սկսեցին կառուցել հսկայական ստուդիաներ, շենքեր՝ չոր բլուրների ստորոտում։

Ֆիլմերը շատ արագ հանրաճանաչ դարձան, մասնավորապես նրանից հետո, երբ 1925թ..֊ին հայտնվեցի <<թոլկիները>>։ Այնուամենայնիվ կինոնկարի նկարահանումը թանկ էր, և կինոընկերություններին գումար էր պետք, շատ գումար: Այդ պատճառով Հոլիվուդում արագորեն տիրեցին մեծ թվով խոշոր ընկերություններ, ինչպիսիք են MGM, 20th Century Fox, Warner Bros. and Paramount: Այդ ժամանակվանից մեծ ընկերությունները ունեցան իրենց վերելքներն ու վայէջքները, բայց դրանց մեծ մասը դեռ կա։ Որոշ հին անուններ անհետացել են, բայց շատ նորերն են հայտնվել, կազմակերպություններ, ինչպիսիք են՝ Walt Disney և Steven Spielberg’s ընկերությունը՝ Amblin.

Բնականաբար, 80 տարվա ընթացքում Հոլիվուդը շատ է փոխվել: Այսօր ամենամեծ ստուդիաները պատկանում են հսկայական միջազգային ընկերություններին: Օրինակ, News Corporation- ը, որին այժմ պատկանում է Fox֊ը, ունի նաև թերթեր երեք մայրցամաքներում (ներառյալ Times of London-ը) և հեռուստատեսային ցանցեր Ամերիկայում, Եվրոպայում և Ասիայում: Միայն Fox-ի նման հսկայական ընկերությունները կարող են իրենց թույլ տալ նկարահանել այսօրվա ամենաթանկ ֆիլմերը։ Նույնիսկ <<Տիտանիկ>> ֆիլմի համար, որն այն ժամանակ ամենաթանկ կինոնկարն էր, Fox-ը ստիպված էր օգնություն խնդրել մեկ այլ մեծ ընկերությունից `Paramount-ից: Հոլիվուդը ժամանակին կարող էր ֆիլմեր նկարահանել միայն Ամերիկայի համար, այսօր այն պետք է պատրաստել ամբողջ աշխարհի համար: Լոս Անջելեսի ծայրամասը դարձել է համաշխարհային երազանք֊սարքի կենտրոնը։ Գուցե նախկինում մենք այլ կերպ էինք երազում: Այսօր, մասամբ Հոլիվուդի շնորհիվ, ամեն վայրում ապրող մարդիկ ունեն նման երազանքներ։
Այժմ մենք ապրում ենք համաշխարհային մշակույթի դարաշրջանում: Հոլիվուդը չի հորինել այս մշակույթը, բայց լավ կամ վատ, այն դարձել է դրա ամենահզոր տարրերից մեկը: Ուզենք, թե ոչ, մենք բոլորս հիմա ապրում ենք Հոլիվուդ մոլորակում:

Homework

Destination B1, p. 121, unit 29

A. Circle the correct answer.

If Charles had had enough money, he’d have bought the CD.

1.Did Charles have enough money? Yes/No

2. Did he buy the CD? Yes/No

Cilla would have called Andrea if she’d taken her mobile with her.

3. Did Cilla call Andrea? Yes/No

4. Did she take her mobile with her? Yes/No

If we hadn’t been late, we’d have seen the start of the film.

5. Were they late? Yes/No

6. Did they see the start of the film? Yes/No

Paul wouldn’t have made a mistake if he’d listened to Lee.

7. Did Paul make a mistake? Yes/No

8. Did Paul listen to Lee? Yes/No

Jo wouldn’t have gone to the party if she hadn’t been invited.

9. Did Jo go to the party? Yes/No

10. Was Jo invited to the party? Yes/No

Tom would have forgotten his keys if Lisa hadn’t reminded him.

11. Did Tom gorget his keys? Yes/No

12. Did Lisa remind him about keys? Yes/No

B. Complete using the correct form of the words in brackets.

1.If you had told (tell) me you were going to the beach, I’d have come with you.

2. If Dan had missed the plane, he would have been (be) very annoyed.

3. I’d have got you a present if I had known (know) it was your birthday.

4. We wouldn’t have got (not/get) lost if we’d taken a map with us.

5. If the car hadn’t broken down (not/break down), I wouldn’t have been late.

6. If you hadn’t helped (not/help) me, I wouldn’t have finished in time.

7. If Baz hadn’t shown (not/show) you what to do, what would you have done(you/do)?

C. Complete each second sentence so that it has a similar meaning to the first sentence. Write between two and five words.

1.If it had been cold, we’d have lit a fire.

2. If John had come, we’d have done some painting.

3. Clarie would have bought some clothes if she’d seen something she liked.

4. If the joke hadn’t been very funny, the audience wouldn’t have laughed.

5. We wouldn’t have decided to leave if it hadn’t been really noisy.

D. Look at the pictures and complete the sentences. Use the correct form of the verbs in the box. You may have to use some negative forms.

1.If Kevin hadn’t just got a text message, he wouldn’t have looked at this mobile phone.

2. If he hadn’t looked at his mobile, he would have seen the banana skin.

3. If someone had picked up the banana skin earlier, it wouldn’t have been there.

4. If Kevin wouldn’t have stood the banana skin, he on it.

5. If he hadn’t stood on it, he wouldn’t have fallen over.

6. If he hadn’t fallen over, he wouldn’t have broken his mobile.

7. If he hadn’t broken his mobile, he would have replied to th etext message.

E. Read the story and complete the sentences.

1.If Vida had got home earlier, she’d have gone to the gym.

2. Is she’d gone to the gym that evening, she wouldn’t watched TV.

3. If she hadn’t watched TV, she wouldn’t have seen the advart.

4. She wouldn’t have bought the Fitmaster 5000, if it hadn’t looked fantastic.

5. She wouldn’t have put it at the top of the stairs, if it had been smaller.

6. She’d have continued going to the gym, if she hadn’t loved the Fitmaster 5000.

7. If she hadn’t gone so fast, she wouldn’t have fallen down stairs.

8. If she hadn’t fallen down the stairs, she wouldn’t have broken her leg.

Религии и их особенности

Религии

Христианство

Ислам

Буддизм

Иудаизм

Христианство. Христианская вера строится на том, что Иисус из Назарета есть Господь и Спаситель. По учению христианства, Бог един, но в нем существуют три личности Отец, Сын и Святой Дух. По церковной догматике, после смерти людей ждет рад или ад – это решится на Страшном суде. Христианство делится на православие, католицизм, протестантизм.

Ислам. Ислам в переводе с арабского слово означает покорность. Мусульмане исповедуют, что нет никакого божества, кроме Аллаха. По преданию, Аллах передал пророку Мухаммеду через ангела Коран, который стал священным писанием. Мусульманский мир разделен на два больших течения — сунниты и шииты.

Буддизм. Буддистское Учение возникло в Древней Индии. Основатель – Будда Шакьямуни. Свою философию он свел е четырем пунктам: мир полон страданий, причина страданий есть результат моей плохой кармы, порождаемой привязанностью ко всему земному, страдание можно прекратить, существует путь для прекращения страданий. Будда достиг прозрения через медитацию.

Иудаизм. Приверженцы иудаизма верят, что существует один Бог — создатель всего. Название религии происходит от ветхозаветного Иуды. Почитают две основные книги – «Пятикнижие» и «Тору», которые полностью регламентируют жизнь иудея. Иудаизм предполагает приход Мессии — пророка Бога – который вернет человечество к исполнению законов творца.

Homework

Destination. Conditionals

A. Look at the pictures and complete teh sentences. Use the zero conditional.

  1. If you heat water, it boils.
  2. If you send an e-mail, it’s free.
  3. It be dangerous you don’t wear a seatbelt.
  4. If you have an injection, it doesn’t usually hurt.
  5. If you don’t water plants and flowers, they die.
  6. If the sea isn’t calm, it isn’t safe to swim.

B. The words and phrases in bold in each sentence are wrong. Write the correct word or phrase.

  1. If we will go shopping tomorrow, I’ll probably buy a new top. __ go
  2. If Mum is tired tonight, I cook dinner. __ I’ll cook
  3. John will tell us if there will be any news. __ is
  4. If I won’t get a good mark in the geography test, I’ll be very annoyed! __ don’t
  5. You are tired in the morning if you don’t go to bed soon. __ will be
  6. If you see Karen, do you ask her to call me? __ will
  7. Does Frank come with us if we go to the beach at the weekend? __will
  8. If you need help, will tell me! __tell

C. Complete using the correct form of the verbs in brackets.

  1. do
  2. will scream
  3. is
  4. won’t mind
  5. doesn’t call
  6. cost
  7. will Greg be
  8. don’t get

D. Circle the correct word or phrase.

  1. If i win/won a million euros, I’d buy my mum and dad a new house.
  2. If Steve paid more attention in class, he will/would learn more.
  3. They’ll/They’d go on a cruise if they had enought money.
  4. You’d feel a lot healthier if you don’t/didn’t eat so much fast food.
  5. If I have/had a bike, it wouldn’t take me so long to get to school.
  6. If you met Tom Hanks, what will/would you ask him?
  7. Will/Would Bobby be upset if I didn’t invite him?
  8. If I am/were you, I’d get a haircut!

E. Complete each second sentence so that it has a similar meaning to the first sentence. Write no more than three words.

  1. If Sylvia had enough money, she’d buy a new computer.
  2. In the twins weren’t so busy, would see their friends more often.
  3. If I lived in a city, there would be lots to do in the evening.
  4. If Grandma didn’t live in a small flat, she’d get a dog.
  5. If you didn’t us eyour mobile so much, you wouldn’t have large phone bills.
  6. If I were you, I’d tell your parents the truth.

F. Choose the correct answer.

  1. A stop
  2. B gave
  3. B ate
  4. A get
  5. A wil
  6. A live
  7. A. will
  8. B would

Միջավայրի կենսածին գործոններ

Ցանկացած կենդանի օրգանիզմ մեկուսացված չէ մյուս օրգանիզմների և շրջակա միջավայրի ոչ կենսածին գործոնների ազդեցություններից: Կենդանի օրգանիզմների միջև փոխհարաբերությունները փոխազդեցությունները, ինչպես նաև իրենց ազդեցությունը գոյության պայմանների վրա իրենցից ներկայացնում են կենսածին գործոնների ամբողջություն:

Ոչ կենսածին գործոնները շարքին են դասվում անկենդան մարմինների գործոնները: Առաջին հերթին կլիմայական, հողի հատկությունները վյալ տարածքի ռելիեֆը, քամիները և այլն:

Կենսածին գործոնները կենդանի օրգանիզմների միջև բոլոր հնարավոր փոխազդեցություններն են:

Մարդածին գործոնները մարդկային գործոնների բոլոր ձևերն են, որոնք փոխում են կենդանի օրգանիզմների միջավայրի գոյության պայմանները

Չեզոք փոխազդեցությունը դիտվում է այն դեպքում, երբ էկոլոգիական համակարգը կազմող տեսակներն անմիջականորեն չեն փոխազդում: Չեզոքության օրինակ կարող են ծառայել բույսերն ու գիշատիչների միջև փոխհարաբերությունները:

Մրցակցության փոխազդեցությունը ձագում է, երբ համատեղ ապրող տեսակները հավակնում և օգտագործում են միևնույն պաշարները, որոնք սահմանափակ են: Պաշարները կարող են լինել ինչպես սննդային, այնպես էլ այլ բնույթի:

Տարբեր տեսակների օրգանիզմների միջև փոխօգտակար, փոխշահավետ փոխազդեցությունները կոչվում եբ սիմբիոզ: Սիմբիոզի ամենահայտնի օրինակներից է միջատների միջոցով բույսերի ծաղիկների փոշոտումը, որի ընթացքում միջատները սնվում են նեկտարով։

Սիմբիոզի դրսևորում է նուտուալիզմը, որի դեպքում տեսակների միջև կապն այնքան սերտ է, որ առանց իրար դրանք այլևս գոյություն ունենալ չեն կարող, օր՝. քարքարոսը, որի մարմինը բաղկացած է երկու օրգանիզմից՝ սնկից և ջրիմուռից: Սունկը ջրիմուռի համար ծառայում է որպես գրունտ, որի վրա աճում է և նրան մատակարարում է հանքային տարրեր, փոխարենը ջրիմուռը սնկին ապահովվում է լուսասինթեզի ժամանակ, սինթեզած սննդանյութով: Եթե սնկի և ջրիմուռի այս տեսակներին առանձնացնենք, ապա առանց իրար, առանց համատեղ կեցության նրանք գոյություն ունենալ չեն կարող: