Ցիտոպլազմա, բջջի հիմնական օրգանոիդները

Կենդանական և բուսական բջիջների միջև կան տարբերություններ, սակայն նրանք ունեն նման կառուցվածք: Բջիջները լինում են բուսական և կենդանական:  Բոլոր բջիջները կազմված են բջջաթաղանթից, ցիտոպլազմայից, կորիզից և օրգանոիդներից:

tmp873681822553210882.jpg

Ցիտոպլազման մածուցիկ նյութ է։ Այն բջջի կենսահեղուկ միջավայրն է, որտեղ տեղակայված են կորիզը, օրգանոիդները և ներառուկները։ Ցիտոպլազման բուսական բջիջներում բջջապատից, իսկ կենդանական բջիջներում գլիկոկալիքսից սահմանազատվում է պլազմայի թաղանթով։ Ցիտոպլազմայում են ընթանում կենսաքիմիական ռեակցիաները։ Ներառուկները ` սպիտակուցները, ածխաջրերը, լիպիդները, ցիտոպլազմայի ոչ մշտական բաղադրիչներն են։ Դրանք առաջանում և ծախսվում են բջջի կենսագործունեության ընթացքում։ Բջիջներում որոշ սպիտակուցներ հանդես են գալիս թելիկների, խրձերի և միկրոխողովակների ձևով և կազմում են բջջակմախք։ Բույսերի և նախակենդանիների բջիջներում կան թաղանթով սահմանազատված տեղամասեր՝ խորշեր, որոնց անվանում են վակուոլներ։ Դրանք լցված են բջջահյութով։

Բջիջները մանրադիտակային գոյացություններ են։ Ըստ ձևի՝ լինում են գնդաձև, իլիկաձև, ձվաձև, մտրակավոր և այլն: Յուրաքանչյուր բջիջ կազմված է բջջապլազմայից և կորիզից: Բջջապլազման կիսահեղուկ միջավայր է, պարունակում է բազմաթիվ օրգանոիդներ և տարբեր ներառուկներ: Կորիզը պարունակում է միկրոկառուցվածքներ, որոնք կրում են բջջի ժառանգական տեղեկությունները: Բջիջների մեծամասնությունն ունի 1 կորիզ, բայց կան նաև երկու և բազմակորիզավորներ: Կորիզն արտաքինից սահմանազատված է թաղանթով, որի ծակոտիներով դեպի բջջապլազմա կարող են անցնել նույնիսկ խոշոր մոլեկուլներ, որոնք գենետիկական տեղեկություն են փոխանցում բջջային որոշակի սպիտակուցների սինթեզի մասին: Բջիջների կողմից սինթեզվող որոշ նյութեր կամ վերջնանյութեր հեռացվում են բջիջներից հյութազատության, արտազատության օգնությամբ: Ժամանակակից դասակարգմամբ բջիջները բաժանում են ըստ հյուսվածքի տեսակի՝ էպիթելային, շարակցական,ոսկրային, մկանային, նյարդային, որոնք կատարում են տարբեր ֆունկցիաներ: Մկանային բջիջներից գոյանում են մկանները, որոնցով պայմանավորված է շարժվելու ունակությունը, արյան կարմիր բջիջները տեղափոխում են թթվածինը, մաշկի բջիջները պաշտպանիչ ծածկ են ստեղծում մարմնի համար, նյարդային բջիջներն ընկալում են ցավը, տաքը, ցուրտը և գրգիռը փոխանցում օրգանիզմի ամենակարևոր օրգաններից մեկի` գլխուղեղի նյարդային բջիջներին և այլն:

Միավորված ազգերի կազմակերպությունը (ՄԱԿ)


Միավորված ազգերի կազմակերպությունը (ՄԱԿ) հիմնադրվել է 1945 թվականին: ՄԱԿ-ը միջազգային կազմակերպություն է, որին ներկայումս անդամակցում են 193 պետություն: ՄԱԿ-ի առաքելությունն և գործունեության բնույթը բխում են ՄԱԿ-ի հիմնարար փաստաթղթում՝ կանոնադրությունում, ամրագրված նպատակներից և սկզբունքներից:
http://www.un.am/up/file/1.%20UN%20Charter_arm.pdf

ՄԱԿ-ի պաշտոնական լեզուներն են՝ անգլերենը, ֆրանսերենը, չինարենը, իսպաներենը, ռուսերենը և արաբերենը:

ՄԱԿ-ի հիմնական մարմիններն են՝

  • ԳԼԽԱՎՈՐ ԱՍԱՄԲԼԵԱՆ,
  • ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ,
  • ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ԵՎ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ,
  • ԽՆԱՄԱԿԱԼՈՒԹՅԱՆ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ,
  • ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ,
  • ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ:

Գլխավոր ասամբլեան որպես գլխավոր խորհրդատավական, քաղաքական և ներկայացուցչական մարմին զբաղեցնում է կենտրոնական դիրք։ Գլխավոր ասամբլեայի որոշումները կրում են խորհրդատվական բնույթ. Այն ընտրում է անվտանգության խորհրդի, տնտեսական և սոցիալական խորհրդի ոչ մշտական անդամներին, անվտանգության Խորհրդի առաջարկով նշանակում է ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարին, անվտանգության խորհրդի հետ համատեղ ընտրում են արդարադատության միջազգային դատարանի անդամներին, կորդինացնում է տնտեսական, սոցիալական, մշակութային և հումանիտար ոլորտներում միջազգային համագործակցությունը, իրականացնում է ՄԱԿ-ի կանոնադրությամբ նախատեսված այլ լիազորություններ: Գլխավոր ասամբլեայում ներկայացված են ՄԱԿ անդամ բոլոր պետությունները: Գլխավոր ասամբլեան ունի 6 հիմնական կոմիտե.

  • առաջին կոմիտե (զինաթափման և միջազգային անվտանգության),
  • երկրորդ կոմիտե (տնտեսական և ֆինանսական),
  • երրորդ կոմիտե (սոցիալական, հումանիտար և մշակութային),
  • չորրորդ կոմիտե (հատուկ քաղաքական և ապագաղութացման),
  • հինգերորդ կոմիտե (վարչական և բյուջետային),
  • վեցերորդ կոմիտե (իրավական):

http://www.un.org/en/ga/

Անվտանգության խորհուրդը պատասխանատվություն է կրում միջազգային խաղաղության և անվտանգության համար։ Անվտանգության խորհուրդը բաղկացած է 15 անդամներից, որոնցից հինգը` ԱՄՆ-ն, Մեծ Բրիտանիան, Ֆրանսիան, Ռուսաստանն ու Չինաստանը մշտական անդամներն են և ունեն վետոյի իրավունք, իսկ տասը` ոչ մշտական անդամներն են և ընտրվում են երկու տարի ժամկետով:
http://www.un.org/en/sc/

Տնտեսական և սոցիալական խորհուրդը զբաղվում է տնտեսական, սոցիալական, բնապահպանական խնդիրներով, ինչպես նաև միջազգայնորեն համաձայնեցված զարգացման նպատակների իրականացմամբ: Տնտեսական և սոցիալական խորհուրդը ունի 54 անդամ՝ ընտրված գլխավոր ասամբլեայի կողմից երեք տարի ժամկետով: Տնտեսական և սոցիալական խորհրդի ֆունկցիոնալ հանձնաժողովներն են՝ հանցագործությունների կանխարգելման և քրեական արդարադատության հարցերով հանձնաժողովը, թմրամիջոցների հարցերով հանձնաժողովը, բնակչության և զարգացման հարցերով հանձնաժողովը, հանուն զարգացման՝ գիտության և տեխնոլոգիաների հարցերով հանձնաժողովը, սոցիալական զարգացման հարցերով հանձնաժողովը, վիճակագրական հարցերով հանձնաժողովը, կանանց կարգավիճակի հարցերով հանձնաժողովը, կայուն զարգացման հարցերով հանձնաժողովը, ՄԱԿ-ի անտառների հարցերով համաժողովը:
https://www.un.org/ecosoc/en/

Խնամակալության խորհուրդը հիմնադրվել է 1945 թվականին, համաձայն ՄԱԿ-ի կանոնադրության 8-րդ գլխի: Այն պետք է իրականացներ միջազգային վերահսկողություն 11 տարածքների հանդեպ, որոնք հանձնվել էին ՄԱԿ անդամ 7 երկրների խնամակալությանը և ապահովեր խելամիտ քայլերի իրականացումն այդ տարածքների հետագա ինքնորոշման և անկախացման համար: 1994 թվականի մայիսի 25-ի համապատասխան բանաձևով խորհուրդը դադարեցրել է իր գործունեությունը և համաձայնվել վերսկսել աշխատանքներն անհրաժեշտության պարագայում:
http://www.un.org/en/decolonization/trusteeship.shtml

Արդարադատության միջազգային դատարանը ՄԱԿ-ի առանցքային դատական մարմինն է: Այն ՄԱԿ-ի միակ հիմնական մարմինն է, որ տեղակայված չէ Նյու Յորքում, այլ գտնվում է Հաագայում: Դատարանի հիմնական նպատակն է քննել անդամ երկրների միջև ծագած իրավական վեճերը ինչպես նաև իրավական հարցերի վերաբերյալ կայացնել խորհրդատվական որոշումներ:
http://www.icj-cij.org/homepage/index.php?lang=en

Քարտուղարությունն իրականացնում է ՄԱԿ-ի ամենօրյա գործունեությունը: ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարը կազմակերպության գլխավոր վարչական պաշտոնյան է, ով նշանակվում է գլխավոր ասամբլեայի կողմից՝ անվտանգության խորհրդի առաջարկով` 5 տարի ժամկետով՝ վերանշանակվելու հնարավորությամբ:
http://www.un.org/en/sections/about-un/secretariat.html

ՄԱԿ-ի ներկայիս գլխավոր քարտուղարն է Անտոնիու Գուտերեշը, ով պաշտոնը ստանձնել է 2017 թվականի հունվարի 1-ից:
https://www.un.org/sg/en


ՀԱՅԱՍՏԱՆ-ՄԱԿ ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

1992 թվականի մարտի 2-ին, դառնալով ՄԱԿ-ի անդամ և ընդունելով համամարդկային արժեքների, մարդու իրավունքների պաշտպանության և ժողովրդավարության հաստատման սկզբունքները` որպես պետական գաղափարախոսության անբաժանելի մաս, Հայաստանն ակտիվորեն մասնակցում է այս համաշխարհային կազմակերպության շրջանակներում ծավալվող աշխատանքներին և համագործակցում կազմակերպության բազմաթիվ կառույցների և օղակների հետ:

Հիմնվելով անցած տարիների ընթացքում կուտակած փորձի վրա` Հայաստանն իր գործնական ներդրումն է ունենում համաշխարհային գործընթացներին ժողովրդավարության, մարդու իրավունքների պաշտպանության ու խրախուսման, իրավական պետության հաստատման գործում:

Հայաստանը տարբեր տարիներին ընտրվել և իր մասնաբաժինն է ներդրել ՄԱԿ-ի կարևորագույն մարմիններում` ՄԱԿ-ի Տնտեսական և սոցիալական խորհրդում, Հանցավորության կանխարգելման և քրեական արդարադատության հանձնաժողովում, Մարդու իրավունքների հանձնաժողովում, Կանանց կարգավիճակի հանձնաժողովում, ՄԱԿ-ի ծրագրման և համակարգման կոմիտեում, Սոցիալական զարգացման հանձնաժողովում, Բնակչության և զարգացման հարցերի հանձնաժողովում, Միջազգային առևտրի իրավունքի հանձնաժողովում, Վիճակագրական հանձնաժողովում և այլն: 2014 թվականին Հայաստանն ընտրվել է ՄԱԿ-ի Խոշտանգումների և այլ դաժան անմարդկային կամ արժանապատվությունը նվաստացնող վերաբերմունքի ենթակոմիտեի (2015-2019 թթ.) անդամ: 2016 թվականին Հայաստանն ընտրվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Ոչ նյութական մշակութային ժառանգության պահպանության կոմիտեի անդամ 2016–2020 թվականների համար, իսկ 2017 թվականին վերընտրվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի 1954 թվականի Կոնվենցիային կից 1999թ. երկրորդ արձանագրության շրջանակներում գործող Զինված ընդհարման դեպքում մշակութային արժեքների պաշտպանության կոմիտեի անդամ 2017-2021 թթ. համար։ 2018թ. Հայաստանն ընտրվել է ՄԱԿ-ի Կանանց կարգավիճակի հանձնաժողովում (2019-2023 թթ. համար), որի նախագահությունը նույնպես վստահվել է Հայաստանին՝ ՀՀ մշտական ներկայացուցիչն ընտրվել է հանձնաժողովի նախագահ: 2018 թվականին Հայաստանն ընտրվել է ՄԱԿ-ի Տնտեսական և Սոցիալական խորհրդում (2019-2021 թթ. ժամանակահատվածի համար)։

«Հայաստան–ՄԱԿ զարգացման աջակցության շրջանակ» ծրագիրը հանդիսանում է ՄԱԿ-ի հետ համագործակցության ուղղությունների հիմնական փաստաթուղթը, որը ստորագրվել է 2015թ.՝ 2016-2020 թվականների համար: ՄԱԿ-ի զարգացման համակարգի բարեփոխումներին զուգահեռ ներկայումս լրամշակվում են նաև զարգացման աջակցության շրջանակի ուղենիշները /UNDAF guidelines/, որից հետո հնարավոր կլինի իրականացնել ՀՀ-ՄԱԿ 2016-2020թթ. զարգացման աջակցության շրջանակի միջնաժամկետ վերանայումը:

2016 թվականի հունվարի 1-ից պաշտոնապես ուժի մեջ մտան «Կայուն զարգացման 2030 օրակարգում» ներառված կայուն զարգացման 17 նպատակները: Կայուն զարգացման նպատակները հիմնվում են հազարամյակի զարգացման նպատակների (ՀԶՆ) արձանագրած հաջողությունների վրա:

Հայաստանում ակտիվորեն մեկնարկեցին Կայուն զարգացման նպատակների իրականացման հետ կապված գործընթացները: Կայուն զարգացման 2030 օրակարգի ազգայնացման նպատակով մշակվեց ճանապարհային քարտեզ, այնուհետև՝ Կայուն զարգացման նպատակների իրականացման Ազգային գործողությունների ծրագիր:

Կայուն զարգացման նպատակների իրականացման գործընթացին մեծապես նպաստում է նաև Կայուն զարգացման նպատակների ազգային նորարարական կենտրոնը, որը Հայաստանի կառավարության և ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի՝ աշխարհում առաջին համատեղ նախաձեռնությունն է, որը կայուն զարգացման նպատակների իրականացմանը նպաստելու է նորարարական լուծումների և պետական-մասնավոր հատվածի համագործակցության համար հնարավոր հարթակներ ստեղծելու միջոցով:

2018թ․ հուլիսի 17-ին Հայաստանը՝ ՄԱԿ-ի ՏնտՍոցԽորհ-ի բարձր մակարդակի քաղաքական ֆորումի շրջանակներում, ներկայացրեց Կայուն զարգացման օրակարգի և դրանից բխող նպատակների և թիրախների իրականացման առաջընթացն ամփոփող իր առաջին կամավոր ազգային զեկույցը։ ՀՀ պատվիրակությունը ղեկավարում էր առաջին փոխվարչապետ Արարատ Միրզոյանը:

2018թ. սեպտեմբերի 26-ին, Նյու Յորքում վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հանդես եկավ ելույթով ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի 73-րդ նստաշրջանի ընթացքում, որում, ի թիվս մի շարք այլ՝ ՀՀ-ի համար առանցքային նշանակություն ունեցող հարցերի, վարչապետը խոսեց նաև 2018թ.-ի ապրիլ-մայիս ամիսներին Հայաստանում տեղի ունեցած թավշյա հեղափոխության մասին։

Հայաստանը ՄԱԿ-ին և այլ միջազգային կազմակերպություններին կանոնավոր վճարում է տարեկան անդամավճարները: Հայաստանն արդեն 10 տարուց ավելի ներառված է ՄԱԿ-ի պատվո ցանկում, քանի որ այն երկրների թվում է, որոնք իրենց անդամավճարները կանոնավոր բյուջեին վճարում են ընթացիկ տարվա հունվար ամսվա ընթացքում: 2019թ. ՀՀ դարձյալ ներառվել է ՄԱԿ-ի պատվո ցանկում` կազմակերպության կանոնավոր բյուջեին ժամանակին և ամբողջությամբ կատարված անդամավճարների համար: 2019թ. հունվարին Հայաստանի Հանրապետության կառավարության կողմից ՄԱԿ-ի կանոնավոր բյուջեին է փոխանցվել 195,176.00 ամերիկյան դոլար` որպես ՄԱԿ-ին ՀՀ անդամակցության գծով 2019թ. տարեկան անդամավճար: 2019թ. հունվարի 18-ի դրությամբ պատվո ցանկում ներառվել է ՄԱԿ-ի 193 անդամ երկրներից միայն 18-ը:

Homework

Student’s book– p.9

In a restaurant

Read the sentences: Mark them W (waitress) or C (customer). Listen and check.

1. Can we see the menu, please? (C)

2. Is everything OK? 

3. There’s too much salt in the soup! (C)

4. The bill, please. 

5. A table for two? This way please. 

6. We’d both like the fish, please. And the soup to start. (C)

7. It’s very noisy here. There are too many people. (C)

8. Are you ready to order? 

Complete each phrase with much or many.

1. Too much sugar.

2. Too much salt.

3. Too many mushrooms.

4. Too much money.

5. Too many people.

6. Too many things on the menu.

Complete the mini-dialogues with a phrase from Exercise 2.

1. A: This soup is horrible.

B: I know! Too much salt

2. A: Ugh! I can’t drink this coffee.

B: I know! There’s too much sugar in it.

3. A: This pizza isn’t so good.

B: I know! I like mushrooms, but there are too many mushrooms on it!

4. A: This is horrible. We can’t talk.

B: I know! There are too many people here.

5. A: I don’t know what to choose.

B: I know! There are too many things on the menu.

6. A: Look! €30.00 for a pizza!!

B: I know! It’s too much money.

Shops

Look at the shops below. What things can you buy in each place? Think of as many things as you can

1. Newsagents — newspaper, magazines

2. Chemist’s — medicine

3. Bookshop — books, copybooks, pens

4. Clothes shop — clothes

5. Shoe shop — shoes

6. Post office — letters

7. Supermarket — food

8. Sports shop — sports clothing

Things you have to do

Workbook– p.8

Shops/Things you have to do

Look at the. Write the shops.

1 — Supermarket

2 — Clothing shop

3 — Post — office

Circle the correct words. Then match the sentences with the pictures from Exercise 1.

a. You have to put a stamp on it. — 3

b. You have to wait here. — 1

c. You have to try clothes on over there. — 2

d. You have to keep medicines away from children. — 0

What do these customer notices mean? Write sentences using have to or don’t have to.

1. «Please ask assistant before trying on clothes.

You should ask an assistant before you try any clothes on.

2. «Cash only — no credit or debit cards accepted.»

They only take cash and credit or debit cards aren’t accepted.

3. «We can deliver your shopping to your home».

They can bring the clothes you bought to your home.

SUMMING UP

Complete the conversations. Write one word in each space.

1. A. My pen’s broken.

B. Well, you don’t have to buy a new. You can use mine.

2. A. I’d like some olives, please. 250 grams.

B. OK, here you are. Anything else?

3. A. What’s the matter?

B. I don’t feel well. I’ve eaten too much food.

LOOKING AHEAD

Plans and arrangements

Look at Mia’s diary. Write her plans for the day.

0. At 8 am she’s meeting Liam for breakfast.

1. After that she’s going to walk in park with Olivia.

2. At 1 pm she’s going to lunch with Mum and Dad.

3. Two hours later she is going to the dentist.

4. At 6 pm she’s going on a train to Manchester.

5. Finally, at 9 pm she’s going to watch a film with Paula.

Rea the sentences and write I (intension) or A (arrangement)

0. We’re having a coffee too. — A

1. I’m going to read during the journey — I

2. I’m going to have yogurt and cereal. — I

3. We’re meeting at the new restaurant in town. — A

4. I’m just having a check — up — I hope. — I

5. We’re seeing Jennifer Lawrence’s latest film — I can’t wait. — A

Write about four arrangements you’ve got for this week.

1) On October 31st I’m planning to celebrate Halloween at home with my cousin.

2) I’m planning to do all of the school work this week.

3) I’m planning to watch the Harry Potter movies with my family again.

4) I’m also planning to go for a walk.

Sports and sport verbs

Circle the correct words.

1. We went skiing last weekend.

2. My friends Alex goes rock climbing every weekend.

3. We have to do gymnastics on Fridays.

4. I hate tennis I never want to play it again.

5. Mum goes running every morning.

6. We go to the sports ground on Sundays to do some athletics.

7. Let’s go to the gym. We can do karate.

Homework

“Think 2” Student’s book– p.8

Ex. 2

Complete each sentence with some or any. Then match the sentences with the pictures. Write the numbers 1 – 8.

1. There’s some yoghurt in the fridge.

2. There are some mushrooms in the kitchen.

3. There aren’t any mushrooms in the pizza.

4. I’d like some of those potatoes, please.

5. Sorry, there aren’t any potatoes.

6. I’d like some coffee, please.

7. Oh, there isn’t any yoghurt.

8. No, I don’t want any coffee, thanks.

Ex. 3

Which of these things would you always / never / sometimes see on a pizza ?

A – 2

B – 4

C – 8

D – 5

E – 3

F – 6

G – 1

H – 7

You would never see yoghurt or coffee on a pizza.

Sometimes you can see potatoes or mushrooms on a pizza.

Workbook– p.7 all exercises

Summing up

Circle the correct words.

A. Why didn’t you come to the match yesterday?

B. Oh, I was busy. I was painting my bedroom. I still haven’t finished.

A. Are you just changing the color of the walls?

B. No, I’ve got some new things, too. Last weekend I bought a new desk and some new curtains for the window. I want to get a lamp, too. But I haven’t seen anything I like yet.

A. There’s a new shop in town. I saw it when we were shopping. They’ve got nice lamps.

B. Thanks. I’ll go and have a look.

Eating and drinking

Buying and talking about food

Complete the questions using the words in the list.

0. Have you got any of those Spanish oranges?

1. Is that everything?

2. Can I help you?

3. How many would you like?

4. Would you like some of those?

5. Anything else?

6. How much is that?

Complete the conversation with the phrases from Exercise 1.

Assistant: Good afternoon. Can I help you?

Customer: Yes, I’d like some apples, please.

Assistant: How many would you like?

Customer: Six big ones, please.

Assistant: OK, anything else?

Customer: Have you got any of those Spanish oranges?

Assistant: I’m afraid we haven’t got any. We’ve got some really nice ones from South Africa. Would you like some of those?

Customer: Sure. I’ll have three.

Assistant: Is that everything?

Customer: Yesit is. How much is that?

Assistant: That’s £3.80 altogether.

Customer: Here you are.

Assistant: And £1.20 change. Thanks!

Circle the correct words.

1. I don’t want any cake, thanks.

2. I’d like 500 grams of cheese and some ham, please.

3. I’m sorry. There isn’t any pizza left.

4. I haven’t got any butter in my sandwich.

5. This soup is really good. Try some.

In a restaurant

Put the words in order to make sentences. Write W(waiter) or C (customer).

1. Ready/you/are/order

Are you ready to order? (W)

2. OK/everything/is

Is everything OK?(W)

3. much/too/chicken/the/salt/on/there’s

There’s too much salt on the chicken. (C)

4. can/please/have/bill,/the/we

Can we please have the bill? (C)

5. a/please/four,/for/table

A table for four, please. (C)

Complete the sentences with much or many.

0. There are too many small children in this restaurant.

1. There is too much salt in this soup.

2. There are too many things on the menu.

3. There’s too much noise in here.

4. There are too many chairs at this table.

5. That’s too much money.

Match the sentences from Exercise 2 with the replies.

a. I agree. It’s disgusting. — 1

b. I’ll take some away. How many do you need? — 4

c. Yes, I really don’t know what to choose. — 2

d. That’s no problem. It’s your birthday and I want you to choose whatever you want. — 5

e. Well, it is a family restaurant. — 0

f. Yes, let’s go somewhere quieter. — 3

Ֆիզիկա

1. Ո՞ր լիցքակիրներին են անվանում ազատ։ Որո՞նք են ազատ լիցքակիրները՝ ա. Մետաղներում, բ. Էլեկտրոլիտներում։

Մի շարք մարմիններում լիցաքավորված մասնիկները՝ էլեկտրոնները, իոնները, կարող են ազատ տեղաշարժվել մարմնի մի մասից մյուսը։ Այդպիսի լիցքավորված մասնիկներն անվանում են ազատ լիցքակիրներ։ Մետաղներում, օրինակ, դրանք այն էլեկտրոններն են, որոնք պոկվել են ատոմներից։ Հեղուկ հաղորդիչներում՝ թթուների, հիմքերի, աղերի ջրային լուծույթներում, որոնք անվանում են էլեկտրոլիտներ, ազատ լիցքակիրները դրական և բացասական իոններն են։

2. Ի՞նչ է էլեկտրական հոսանքը։

Հաղորդիչներով լիցքավորված մասնիկների ուղղորդված շարժումը, որի արդյունքում տեղի է ունենում լիցքի տեղափոխություն, կոչվում է էլեկտրական հոսանք:

3. Բացատրեք, թե 13-րդ նկարում պատկերված փորձում ինչպե՞ս է լիցքավորվում Բ էլեկտրացույցը։ Ինչու՞է մետաղալարում ծագող էլեկտրական հոսանքը կարճատև։

Բ էլեկտրացույցը լիցքավորվում է մետաղալարի շնորհիվ։ Մետաղալարում ստեղծվում է էլեկտրական դաշտ և էլեկտրոնները տեղաշարժվում են դեպի Ա-ն, իսկ դրական լիցքերը դեպի Բ և ուժերը հավասարվում են։ Մետաղալարում ծագող էլեկտրական հոսանքը կարճատև է, որովհետև նախ էլեկտրական դաշտը կորում է, նաև երկու էլեկտրացույցերի լիցքերն էլ հավասարվում են։

4. Ի՞նչ լիցքակիրների ուղղորդված շարժմամբ է պայմանավորված լուսադիոդի լուսարձակումը։

Լուսադիոդի լուսարձակումը պայմանավորված է դրական լիցքակիրների ուղղորդված շարժմամբ:

5. Ինչպե՞ս է ընտրվում էլեկտրական հոսանքի ուղղությունը։

Էլեկտրական հոսանքի ուղղությունը ընտրվում է էլեկտրոնների հակադիր ուղղությամբ։

Առաջին բուժօգնության բաց պարապմունք

Հոկտեմբերի 21-ին անցկացրինք տեխնոլոգիայի դասընթաց։ Փոքր խմբով դպրոցի բացօթյա տարածքներից մեկում առողջագիտության դաս անցկացրինք, որի թեման էր արնահոսություն։ Սովորեցինք, թե ինչպես առաջին բուժ օգնություն ցույց տալ արնահոսության դեպքում, արնահոսության տեսակները և որ տեսակին ինչպիսի օգնություն պետք է ցուցաբերել։ Դասը վերջացնելուց հետո գնացինք քոլեջ և այնտեղից տնկիներ վերցրեցինք, որոնք տնկեցինք ավագ-դպրոցի ներքին բակում, որպեսզի էլ ավելի կանաչ ու գեղեցիկ դարձնենք մեր շրջակա միջավայրը։ Վերջում դպրոցի միջավայրով հիանալով գնացինք ամենքս մեր տուն։

Домашнее задание

,,Не,, и ,,ни,, с разными частями речи

Перепишите. Раскройте скобки. Вместо точек вставьте пропущенные буквы.

1. Не засыпая ни на минуту, он смотрел с немеркнущим интересом на незнакомые ему места. 2. Он ушел незаметно. 3. Вдруг разнесся по лесу короткий, глухой рев: не знакомый и страшный голос какого-то зверя (Биан). 4. Страх на море зависит от привычки или непривычки к морю, то есть от знакомства или незнакомства с его характером (Гонч.). 5. Стрелки не поняли, в чем дело, и в недоумении смотрели на мои движения (Арс.). 6. Глядите на меня. Мне это не неприятно (Тург.). 7. На красоту неброскую, некрикливую, небьющую в глаза роскошью форм и буйством красок невольно отзывается наше сердце (О.Авдеева). 8. Вдруг меня не поймут, недооценят (А.Крон). 9. Он привел вовсе неубедительные аргументы. 10. Приезжий был невысок ростом и неказист с виду (Шол.). 11. Пусть струится над твоей избушкой тот вечерний несказанный свет (Ес.). 12. Не один человек писал эту книгу. 13. Недалеко показались огни деревеньки. 14. Берег реки не отлог, а очень крут. 15. Не горазд я петь. 16. В почве недостает питательных веществ. 17.(Нелающий пес похлебки не получит (Посл.). 18. Неумеющий говорить кулаком пугает (Посл.). 19. Спектакль мы до конца недосмотрели. 20. За окном стояла непроглядная тьма. 21. Неумело приготовлен обед: что-то недожарилось, что-то недоварилось. 22. Не я, не ты виноваты в этом. 23. Недруги моего друга — мои недруги. 24. Не удача, а трудности ждали его в работе. 25. Мы скрылись в шалаше от непогоды. 26. Ребята мечтают о необжитых местах, о неизведанных тайнах. 27. Отец недосмотрел за ребенком. 28. Ты как будто не рад мне? 29. Не достать мне этой редкой книги! 30. Урал — край несметных богатств. 31. Издали слышался шум неугомонного ручья. 32. Никак непотревоженный снег лежит волнистыми сугробами.

Homework

Complete the sentences. Use the verbs form.

Exercise 1.

1. This book’s great. I’ve read it five times.

2. I haven’t seen the film yet. Is it good?

3. I love motorbikes, but I’ve never ridden one.

4. I’ve got a suit, but I’ve never worn it.

5. She isn’t here. She’s gone to the park.

6. I’ve never won a prize.

Complete the sentences. Use the correct forms of the verbs.

1. Oh, you’re from Peru? I thought you were Spanish.

2. This book is great. Have you read it?

3. I’ve lost my keys. Have you got them?

4. We ran, but still missed the train.

5. I went to bed late, so I’m tired today.

6. I know I’ve seen that man before, but I can’t remember where it was.

7. I wore this dress to the party last week.

8. We rode 30 km on our bikes yesterday.

Losing things

Put the conversation in order.

Read the conversation again. Answer the questions.

1. How did she feel about losing it?

She felt like she lost her whole life.

2. Why did she feel this way?

She felt that way, because it had all her friends’ numbers on it.

3. How did she find it?

She got her mum’s phone, rang her number and then followed the sound.

4. Where did she find it?

She found it under her bed.

5. What does Jack think about her story.

Jack thinks that it was just a story about being untidy.

Furniture

1. elvsesh — shelves

2. pretac — carpet

3. reshwo — shower

4. otilte — toilet

5. oreokc — cooker

6. foas — sofa

7. rirrmo — mirror

8. archmira — armchair

9. bedrarow — wardrobe

10. nustaric — curtains

11. palm — lamp

Which of these items in Exercise 1 might you find in each room? Some items might be in more than one room.

1. Bedroom — wardrobe

2. Living room — sofa

3. Kitchen — cooker

4. Dining room — carpet

5. Bathroom — toilet

Homework

Summing up

Circle the correct words.

A. Hey, what are you doing?

B. I’m writing an email to my cousin Gabriel in Buenos Aires.

A. In Buenos Aires? What is he doing there? Is he there on holiday?

B. Yes. His mother — my aunt — married an Argentinian man. They’re there on holiday, visiting the family.

A. That’s nice. Is the weather good there right now?

B. Yes, Gabriel said it was hot and sunny.

A. Hot? But it’s January!

B. In Argentina, January is summer, remember?

A. Oh, right. Listen. Do you like watching films on TV?

B. Yes, why?

A. There’s a great film on this evening. Come and watch with us.

B. OK, thanks. But I’ll finish my email first!

B Eperiences

Meeting people (tense revision)

Match the pictures and the sentences.

1. She’s met a lot of famous people. — C

2. She met the president last night — A

3. She was having dinner with the president when her phone rang. — B

Complete the sentences. Use he and the verb eat in the tenses in brackets.

1. You didn’t eat any breakfast this morning.

2. A Did he eat all his vegetables?

B No, he didn’t.

3. He was eating when I phoned.

4. A Have you ever eaten Japanese food.

B Yes, I have.

Complete the sentences. Use the correct forms of the verbs.

A. Have you ever been late for a concert?

B. Yes. I was late for a big concert last year. It was Florence and the Machine.

A. What happened?

B. Well, I missed my train. So I got to the concert hall at 9 o’clock, not 8 o’clock.

A. Did you see the show?

B. Yes. The concert started at 8.45, so of course, when I went in the band was playing. But I saw about 75 per cent of the show. And it’s the best concert I have ever seen.

Irregular past participles

Write the past participles for the verbs.

1. Think — thought

2. Ride — ridden

3. Have — had

4. Drink — drank

5. Read — read

6. Go — gone

7. See — seen

8. Win — won

9. Eat — eaten

10. Wear — worn

Քիմիա․ Ինքնաստուգում

1.Ո՞ր  շարքում են  նշված միայն ֆիզիկական մարմիններ.

   ա) գիրք, մեխ, ալյումին, ազոտ
   բ) սեղան, գրիչ, տետր, մատանի
   գ) երկաթ, քանոն, ոսկի, թթվածին
  դ) պղինձ, ջուր, արծաթ, ջրածին

  1. Քանի՞ նյութ է ներկայացված հետևյալ բառակապակցություններում.   ջրի կաթիլ, պղնձե թաս,  ալյումինե կաթսա,   ռետինե գնդակ,  պղնձե կուժ, սառցե դղյակ,  ոսկե  մատանի.

1)3                        2)  6                            3)  4                                  4) 5

3. Նշվածներից ո՞ր շարքում են գրված միայն օրգանական նյութեր.
     1) 
 ջուր, թթվածին, կավիճ, սպիրտ
    2)  կերակրի աղ, սպիտակուց, ճարպ, ազոտ
    3)  շաքարավազ, քացախաթթու, գլյուկոզ, սպիրտ
    4)  սոդա, ջուր, ածխաթթու գազ, բենզոլ

4. Ինչպիսի՞ ագրեգատային վիճակում կարող է գտնվել սնդիկը.

  1. միայն պինդ  վիճակ
  2. միայն  գազային վիճակում
  3. միայն  հեղուկ  վիճակում
  4. բոլոր  երեք  վիճակներում

 5.  Որքա՞ն է ոսկու  ձուլակտորի զանգվածը,  որի ծավալը  2 սմէ, իսկ ոսկու խտությունը  19,3 գ/սմ3է.

1) 38,6գ                    2) 9,65գ                   3) 3,86գ                       4) 1,93գ

6. Ո՞ր  շարքում  են գրված միայն բարդ նյութերի բանաձևեր.

    1)   Al, HCl,  Cu, Na2SO4                                      3)  H2O, N2, O3,  Ni, S8

   2)   AgBr, H2, CaCO3, P4                                      4)  NaOH, CO2, NH3, CuSO4

7. Ո՞ր  շարքում են առկա միայն կովալենտային կապերով միացություններ.

     1)  NaCl, HCl, Cl2, NaHCO3                                      3)  H2, NH3, H2O, CH4

    2)  KBr, HNO3, CaO, P4                                            4)  N2, Br2, CuSO4, Fe

8. Հետևյալ նյութերից չորս  սյունակով  առանձնացրեք  օքսիդները, հիմքերը, թթուներն  ու   աղերը, նշեք  յուրաքանչյուրի  անվանումը.    HNO3,  Na2O,  Ca(OH)2, AgNO3,  BaO,  HCl, CO2,   Al2O3, NaHCO3, Fe(OH)2, K2SiO3, NaCl, H2SO4, MgO, NaOH, H3PO4, SO3, CaCl2, CuSO4, Al(OH)3.

      Օքսիդ       Հիմք         Թթու             Աղ
 Na2O
BaO
CO2
Al2O3
MgO
SO3
Ca(OH)2
Fe(OH)2
NaOH
Al(OH)3
 HNO3
HCl
H2SO4
H3PO4
AgNO3
NaHCO3
K2SiO3
NaCl
CaCl2

9. Ո՞ր  շարքում է  գրված ֆոսֆոր,  թթվածին,  ածխածիներկաթ և ազոտ քիմիական տարրերի նշանները.

    1)  F, C, P, Si, Na
    2)  O, C, Li, K, Ba
    3)  P, O, C, Fe, N
    4)  K, Na, P, Fe, C 

    10. Ո՞ր տարրական մասնիկներից է կազմված ատոմը.
    1)  միայն էլեկտրոններից
    2)  նեյտրոններից  և  էլեկտրոններից
    3)  պրոտոններից, էլեկտրոններից  և  նեյտրոններից
    4)  միայն պրոտոններից

  1.  Բնութագրեք  հետևյալ  տարրերը՝ ածխածին, ջրածին, թթվածին, ազոտ, ֆոսֆոր, ծծումբ, նատրիում, կալիում, կալցիում, մագնեզիում, երկաթ, ֆտոր, քլոր, բրոմ, յոդ, սիլիցիում, մանգան, պղինձ, ցինկ, արծաթ, ոսկի ….  (նշված տարրերից ընտրեք մեկ մետաղ և մեկ ոչմետաղ)  ըստ  հետևյալ ըստ հետևյալ սխեմայի.

ա)  քիմիական  տարրի  նշանը Al
բ)  կարգաթիվը, միջուկի  լիցքը՝ Z =13 ; +13
գ)  ատոմի  բաղադրությունը (պրոտոնների, նեյտրոնների, էլեկտրոնների  թիվը) պրոտոնների-27, նեյտրոնների-14, էլեկտրոններ-27
դ)  պարբերության  համարը, լրիվ  լրացված  էներգիական  մակարդակների  թիվը 3(3,8,2)

ե)  խմբի  համարը, ենթախումբը (գլխավո՞ր  է, թե՞ երկրորդական), արտաքին

էներգիական  մակարդակում  էլեկտրոնների  թիվը

խումբը-երրորդ, գլխավոր ենթախումբ, (1,2)

զ)  էլեկտրոնների  բաշխումն  ըստ էներգիական  մակարդակների

3s23p1

է)  էլեկտրոնային  բանաձևը (էլեկտրոնների  բաշխումն ըստ էներգիական

մակարդակների  և  ենթամակարդակների)

+13 I-2,II-8,III-3 

ը) ո՞ր հատկություններն  են  ավելի  ուժեղ  արտահայտված`  մետաղակա՞ն, թե՞   ոչ մետաղական…

մետաղական

  թ)  ինչպիսի՞  պարզ  և  բարդ  նյութերի  օրինակներ  գիտեք, որոնց  բաղադրության  մեջ

առկա  է  այդ   տարրի  ատոմներ……..

Al

ժ Կատարեք հաշվարկներ ` որոշեք  այդ  տարրի  մեկ  ատոմի  զանգվածը` mo (գ),

տարրի  առաջացրած  օքսիդի  հարաբերական  մոլեկուլային  զանգվածը`Mr,

տարրերի  զանգվածային   հարաբերությունները, զանգվածային  և մոլային բաժինները օքսիդում:

  1. Համապատասխանեցրեք նյութի հատկությունները և անվանումը.   
ՀատկություններըԱնվանումը
  աբնորոշ  հոտով   թափանցիկ  հեղուկ     բջրում  լավ  լուծվող  պինդ  նյութ     գմետաղական  փայլով  պինդ  գունավոր  նյութ     դջրում  քիչ  լուծվող  անհոտ, անհամ  գազ    1) կավիճ   2) սախարոզ   3) քացախաթթու   4) թթվածին   5)  քլոր   6)  յոդ