Դինո Բուցատ ,,Կորսված օրեր,,

Կարդա՛ Դինո Բուցատի ,,Կորսված օրեր,,
Ո՞րն է ստեղծագործության ասելիքը, շարադրի՛ր մտքերդ:

Ստեղծագործության հիմնական ասելիքն այն է, որ կյանքիդ ամեն օրը, ժամը, րոպեն ու վարկյանը պետք է ճիշտ օգտագործես, որ հետո չզղջաս այն բաների համար, որոնք այլևս հետ չես կարող բերել:

Կիլիկիա, Հայաստան

Կիլիկյան Հայաստան: Հայերը Կիլիկիայում

Նկարագրել Կիլիկիայի աշխարհագրական դիրքը , բնակլիմայական պայմանների առավելությունները:

Կիլիկիան գտնվում էր բարձր լեռնաշղթաների ներքո։ Այաս և Կոռիկոս նավահագիստների շնորհիվ առևտրական կապեր ուներ տարբեր երկրերի հետ։ Նաև ուներ մուտք դեպի Միջերկրական ծով։ Ուներ մեղմ կլիմա, որի շնորհիվ առատ բերք էր ստանում։

Բնութագրել 11-րդ դարի վերջին Կիլիկիայի բնակչության էթնիկ կազմը, քաղաքական իրադրությունը:

Բյուզանյդիայի վարած քաղաքականության պատճառաով 11-րդ դարում Մեծ Հայքում սկսվեց մեծ թվերով հայերի արտագաղթ, որոնցից շատերը գալիս էին Կիլիկիա։ Այս գաղթը ավելի շարունակվեց, երբ սելջուկ – թուրքերը արշավանք կատարեցին դեպի Մեծ Հայք։ Կիլիկիա տեղափողվում էին ոչ միայն ժողովորդը, այլ նաև թագավորներն ու իշխանները։

Բնութագրել 11-րդ դարի վերջին Կիլիկիայի բնակչության էթնիկ կազմը, քաղաքական իրադրությունը:

Արդեն 11-րդ դարի երկրորդ կեսին հայերը մեծամասնություն էին կազմում Կիլիկայում, ուր ապրում էին հույներ, ասորիներ, արաբներ և հրեաներ:

Ներկայացնել Ռուբինյան իշխանության կազմավորման , ընթացքը, արդյունքները:

1080թ հայ իշխան Ռուբենը լեռնային Կիլիկիայում հիմնադրեց հայկական նոր իշխանություն, որը նրա զնունով կոչվեց Ռուբինյան: Նա ապստամբություն բարձացրեց Բյուզանդիայի դեմ և կարճ ժամանակահատվածում բյուզանդացիներից ազատագրվհց Լեռնային Կիլիկիայի մի մասը: Ռուբեն 1-ին հաջորդեց նրա որդի Կոստանդինը, նա ազատեց Լեռնային Կիլիկիայի նշանավոր Վահկա բերդը և դարձրեց իշխանության կենտրոն:

Բնութագրել Ռուբինյան իշխաններ Թորոս Առաջինի, Լևոն Առաջինի, Թորոս Երկրորդի, Մլեհի քաղաքականությունը:

Կոնստատինին հաջորդեց նրա որդի՝Թորոս 1-ը: Նա Կիլիկյան Հայաստանի սահմաններն ընդարձակըց դեպի հարավ, գրաէեց Սիս և Անավարզա քաղաքները՝վերջինս մայրաքաղաք դարձնելուց: Թորոսին հաջորդեց նրա եղբայր Լևոն 1-ը: Նա վճռեց տիրել Դաշտային Կիլիկյային: Լևոնը բյուզանդացիներից խլեց Մսիս, Ադանա և Տարսոն քաղաքները: Համառ պայքարից հետո Կիլիկյան Հայաստանի սահմանները հասան Միջերկրական ծով: Լևոնը հայկական փոքրաթիվ ուժերի հետ ամրացավ Վահկա բերդում, որի պաշտպանությունը տևեց վեց ամիս: Լևոնին հաջորդըց Թորոս 2-ը: Իր շուրջը համախմբված հայկական զորախմբով պայքար ծավալեց բյուզանդացիների դեմ: Մի քանի տարվա ընթացքում նա կրկին տեր դարձավ Վահկային, Անավարզային, Մսիսին և Տարսոնին: Կիլիկիա մտած բյուզանդական մի մեծ բանակ պաշարեց Մսիս քաղաքը: Նա հարձակման անցավ և ջախջախեց բյուզանդական զորքերը: Թորոս 2-ին հաջորդըց նրա եղբայր Մլեհը: Մլեհը դաշնակցեց Հալեպի ամիրայի հետ: Նա խաչակիրներից հետ վերցրեց Դաշտային Կիլիկիայի արևելյան շրջանները, Բյուզանդիայից հետ գրավեց Դաշտային Կիլիկիայի քաղաքները և ծովափնյա շրջանները: Մլեհը բարեկարգեց Սիսը և դարձրեց երկրի մայրաքաղաք:

Հայոց Լեզու․ Տնային առաջադրանք

1. Բարդ  նախադասությունների ընդգծված մասերը (երկրորդական նախադասությունները)  հանի՛ր:
Եգիպտոսի ամենամեծ հրաշալիքը Քեոփսի բուրգն է:
Մեքսիկայում տարածվում է ֆուտբոլի մի նոր տեսակ:
Ամազոնի ավազանում մի հետաքրքիր ծառ է աճում:
Նորվեգացի հայտնի ճանապարհորդ, հետազոտող ու գրող Թուր Հեյերդալը նորից ուղևորվեց  Զատկի կղզի:
Այս անգամ նրան ճանապարհորդության են հանել քարե հսկայական քանդակները:

 Քսան տոննանոց արձանները կանգնած են ուղղահայաց դիրքով:
Հնագետներին մի քանի ամիս է պետք:
Անապատներում քամու էներգիան կարելի է օգտագործել տնտեսական նպատկներով: Մասնագետները պնդում են:

2.Ընդգծված երկրորդական նախադասությունները հանի՛ր և անհրաժեշտության դեպքումստացված պարզ նախադասությունների մեջ փոփոխություննե՛ր արա:

Օրինակ`
Երբեմն արջն իրեն այնպես թափով էր գցում տակառի մեջ, որ մյուս կողմից դուրս էր ընկնում:- Երբեմն արջն իրեն թափով գցում էր տակառի մեջ:
Վաղուց ի վեր բժիշկներն ու գիտնականները վիճում են այն մասին, թե մագնիսական դաշտն ազդո՞ւմ է արդյոք մարդու առողջության վրա:

 

Այդ վեճը նոր թափով բորբոքվեց այն ժամանակ, երբ արյան ճնշման հիվանդության դեմ մի շարք երկրներում սկսեցին կիրառել մագնիսական ապարանջաններ:  Մագնիսական դաշտը լայնացնում է  մաշկի մազանոթները,  որն էլհանգեցնում է արյան ճնշման նվազմանը:
Վանդակի առաստաղից անտակ տակառ էինք կախել նրա համար, որ արջը խաղալու բանունենա:
Միշտ չէ, որ հնարավոր է լինում գնել կամ որսալ այն կենդանուն, որը մեզ հարկավոր է:
Արձանագրվել են բազմաթիվ այնպիսի դեպքեր, երբ կենդանիները  երկար ժամանակ ապրելեն առանց սնվելու:
Գերմանացի մի ինժեներ պատրաստել է այնպիսի չմուշկներ, որոնք էլեկտրական շարժիչով են աշխատելու:

  1. Նախադասություններն ավարտի՛ր (ուշադրությո՛ւն դարձրու կետադրությանը):Հյուրերի բազմությունը շարժվեց դեպի դահլիճ տեղավորվելու համար:
    Հյուրերի բազմությունը շարժվեց դեպի դահլիճ, և զբաղեցրեց տեղերը:
    Արդեն մի շաբաթ ուշացրել եմ խոստացածս նվերն ու ամոթով մնացել:
    Արդեն մի շաբաթ ուշացրել եմ խոստացածս նվերն, ու ես անպայման նոր նվեր կգնեմ:
    Տղաները սկյուռին հավանաբար մոռացել էին կամ էլ մեզ էր  այդպես թվում:
    Տղաները սկյուռին հավանաբար մոռացել էին, կամ անտառում, կամ էլ դաշտի մեջ:

Ուսումնական երրորդ շրջան. դաս 13

Հայաստանը և մոնղոլները 

Պատմիր մոնղոլների, նրանց նվաճումների մասին:

Մոնղոլիան  շատ ուժեղ պետություն էր,որը շատ անգամ թուլացրեց Հայաստանը:Մոնղոլները շատ նվաճումներ են  ունեցել ,որոնք շատ անգամ  թուլացրել  են Հայաստանը

Ներկայացրու հայերի  դրությունը,իրադարձությունների ժամանկագրությունը  մոնղոլական նվաճումների ժամանակ:

Հայերը շատ վատ դրության մեջ են եղել մոնղոլների պատճառով:Նրանք քրիստոնյաններից վերցնում էին շատ մեծ հարկեր,իսկ ինչպես դուք գիտեք մենք քրիստոնիա երկիր ենք:Նրանք մեզնից հարկեր էին պահանջում,որպեսզի չնվաճեն հայաստանը մի մասը:

Ներկայացրու հետաքրքիր փաստեր մոնղոլների մասին:

Հետաքրքիր փաստեր կարող եք գտնել այստեղ։

Չինգիզ խանի ութ կանոնները   /շարադրիր .քո վերաբերմունքը այս կանոնների նկատմամբ/

Իմ կարծիքով Չինգիզ Խանի բոլոր կանոնները շատ ճիշտ էին։ Չինգիզ խանը շատ վատ մարդ էր, բայց որպես կառավարիչ շատ ուժեղ և ճիշտ քայլեր անող մարդ էր։ Նա շատ բարձրունքների է հասել իր կանոնների շնորհիվ։

Ղ. Աղայանի ,,Լույս ու մութ աշխարհները,,

Տնային աշխատանք 
Կարդա՛ Ղ. Աղայանի ,,Մանկական աշխարհայացք կամ Լույս ու մութ աշխարհները,, հեքիաթի առաջին մասը
Դուրս գրե՛ք անհասկանալի բառերը, բացատրե՛ք:                                                                          Մեկնվել-պառկել, փռվել
Դուրս գրե՛ք այն հատվածները, որոնք ձեր կարծիքով կարևոր են:

– Մենակ ծառերը չեն, որ հիմարաբար գոռոզանալ գիտեն, մի ժամանակ մարդիկն էլ են այդպես եղել։ Նրանք էլ մի աշտարակ են շինել այն մտքով, որ նրա ծայրը երկինք հասցնեն և այնտեղից Աստուծո հետ կռիվ սկսեն։

Դիտե՛ք Ղազարոս Աղայանի մասին պատմող ֆիլմը: 

Հայոց Լեզու

  1. Բարդ նախադասությունը պարզեցրո՛ւ`  երկրորդական նախադասությունները հանելով:

Գյուղի վերևում հին քարայրներ կան, որոնց շվաքում նախրից  հետ մնացած հորթերն են նստում:

Գյուղի վերևում քարայրներ կան: 

Եվ որովհետև այդ օրը Պանինը անտառ չպիտի գար (նա լսել էր, որ անտառապահը հիվանդ է), Ավին գերադաս համարեց մի շալակ ցախ տանել տուն:

Պանինը անտառ չպիտի գար:

Կա ձմեռվա ճանապարհ, որ անցնում է

արևկող տեղերով, վտակների ավազուտ հունով:

Կա ձմեռվա ճանապարհ:

Մանուկները գնում են ծանոթ արահետով, որովհետև մյուս կածանները նրանց անծանոթ են ու երկյուղալի:

 

Մանուկները գնում են արահետով:

Գարնան մի գեղեցիկ առավոտ, երբ ամեն ինչ աշխույժ և դուրեկան է թվում, Անժիկն ու մինա բիբին գնացին դեպի ձորակ:

 Անժիկն ու մինա բիբին գնացին ձորակ:

  1. Բարդ նախադասությունը  պարզեցրո՛ւ`   միայն  գլխավոր   նախադասությունները   թողնելով:

Մարգարը տախտակամածից նայեց ծովեզրի լեռնաշղթային, որի սրածայր գագաթներին ամպը նազով էր նստել:

Մարգարը տախտակամածից նայեց: 

Տատի այդ տարօրինակ պատմությունը, որ թոռան սրտում երկյուղած տրամադրություն ստեղծելու նպատակ ուներ, վատ ազդեց երեխայի վրա:

Այդ տարօրինակ պատմությունը վատ ազդեց երեխայի վրա: 

Ամռան շոգին, երբ արևն այնքան մոտ էր, ջերմությունը՝ շատ, երբ շները շոգից տան ստվերում պառկում են,  լեզուն հանած թնչին տալիս, – առվի եզերքին  միշտ էլ կարելի  է տեսնել Լառ-Մարգարին՝  ոտքերը մինչև ծնկները  բաց, գլխին մի սպիտակ շոր,  բահն ուսին:

Ամռան շոգին կարելի  է տեսնել Լառ-Մարգարին:

Լուսնյակ գիշերներին, երբ գյուղը քնած էր բեզարած մրափով, հովը սառնություն էր բերումցերեկվա շոգից խանձված դաշտերին, լուսնյակ գիշերներին, երբ բարդու վրա, իր բնի մեջ, հանգստանում էր արագիլը, որ լուսաբացին լառ-լառ թևերը փռած իջնի ճահճուտի վրա, Լառ-Մարգարը մինչև լուսաբաց աշխատում էր:

Երբ գյուղը քնած էր, Լառ-Մարգարը աշխատում էր: 

Հերու գարունքին, երբ Արայի լյառը փեշերից ձյուն էր հալում և լանջը մերկացնում, ձյունաջրի պղտոր առվակները  ձորակներով գլորվում էին դեպի Քասախի ձորը,  Հանավանքից միշինական, որի պապերը յոթերորդ դարում  շալակով քար էին կրել  վանքի պատերի համար, աչքը դրեց վանքի պարիսպների միջև ընկած հողակտորի վրա:

Արայի լյառը փեշերից ձյուն էր հալում:

  1. Կետադրի՛ր

Ամառային սիրուն երեկո էր, և արեգակն արդեն թեքվում էր դեպի իր մուտքը: Մի փոքր տոթ օդին խառնվել էր մեղմ հովիկը և զբոսնելը հաճելի էր դարձել: Հանգստյան օր էր, ծովափին շատ մարդիկ կային: Բոլորն անհանգիստ էին և հայացքներն ուղղել էին ծովում ինչ–որ կետի: Ոչ ոք չէր ուզում բան ասել և չէր էլ ուզում լսել ինչ– որ բան: Միայն բարձրախոսն էր անտարբեր ընդհանուր հուզմունքին, և բարեխղճորեն իր գործն էր անում. զբաղեցնում էր հանգստացող հասարակությանը: Հաղորդավարը միապաղաղ ձայնով ինչ–որ բան էր կարդում, և այդ ձայնը մատնում էր ձանձրույթն ու հոգնածությունը: Մակույկավարների տնակում անվերջ զնգում էր հեռախոսը, և ոչ մեկը չէր մոտենում, որ խոսեր կամ գոնե անջատեր այն:

Հայոց Լեզու․ Դասարանական Աշխատանք

1. Պարզ նախադասությունները փակագծում գրված շաղկապով կամ դերանունովմիացրո՛ւ, դարձրո՛ւ բարդ նախադասություն (անհրաժեշտության դեպքում դրանցումորոշ փոփոխություննե՛ր արա):
Գառնուկը ջրհորում մի բան տեսավ: Դա դաշտում տեսնելիս կփախչեր: (ինչ որ)

Գառնուկը ջրհորում տեսավ այն, ինչ որ դաշտում տեսնելիս կփախչեր:
Պապն այդ օրը պատմում էր: Աղջիկը դա վաղուց  էր ուզում իմանալ: : (ինչ որ)

Պապն այդ օրը պատմում էր այն, ինչ որ աղջիկը վաղուց  էր ուզում իմանալ:
Մի բան ծածկում էր աղբյուրն ու գուռը: Դա ընկած էր քիչ հեռու, թափթփված ճյուղերիմեջ:
(ինչ, ինչ որ)

Այն, ինչ որ ծածկում էր աղբյուրն ու գուռը ընկած էր քիչ հեռու, թափթփված ճյուղերիմեջ:
Մրջյունը մի ժամանակ մարդ էր: Նա զբաղվում էր հացահատիկի  մշակությամբ: (որ)

Մրջյունը մի ժամանակ մարդ էր, որ զբաղվում էր հացահատիկի  մշակությամբ:
Պայմանը դա էր: Գիքորը պիտի տունը մաքրեր, ամանները լվանար, ոտնամաններըսրբեր: (որ)

Պայմանը դա էր, որ Գիքորը պիտի տունը մաքրեր, ամանները լվանար, ոտնամանները սրբեր:

2. Տրված նախադասություններին երկրորդական նախադասություններ ավելացրու՝ դրանք տրվածներին կապելով  երբ, որ, թե, եթե, ինչպես, որովհետև, որպեսզի և այլ շաղկապներով ուշաղկապական բառերով:

Օրինակ`
Մինչև կրակելն աղվեսները փախան:- Մինչև  կրակելն աղվեսները փախան, որովհետև  անզգույշ շարժումից թփերը խշխշացին:-
Խլեզները Մթնաձորում մարդուց չեն փախչում:-Խլեզները Մթնաձորում մարդուց չեն փախչում, որովհետև մարդիկ չեին երևում:
Վայրի անտառի պես էր անտառապահ Պանինը:-Վայրի անտառի պես էր անտառապահ Պանինը, երբ կրակոցի ձայն էր լսում:
Արջը ոռնոցով մի ոստյուն էլ արեց:-Արջը ոռնոցով մի ոստյուն էլ արեց, որպեսզի վախեցնի ճամփորդներին:
Մթնաձորում սկսվեց անհավասար մի կռիվ մարդու և գազանի միջև:-Մթնաձորում սկսվեց անհավասար մի կռիվ մարդու և գազանի միջև, որովհետև խիտ անտառում նրանք դիպել էին իրար:
Ջուրը բակի ջրհորից բերեք:-Ջուրը բակի ջրհորից բերեք, որովհետև այնտեղի ջուրը մաքուր է:

  1. Ըստտրված կաղապարների` կազմի՛ր բարդ նախադասություններ: Փորձի՛ր բացատրել՝ստորակետը այս կառույցներում ինչ դեր  ունի:

Նա գոռաց, այլապես այլապես ցավից կմեռներ:
Ոչ թե պետք է հուսահատվել, այլ պետք է պայքարել:
Ավելի լավ է ճիշտը, այլ ոչ թե սուտը::